Longlist en genomineerden Loep 2021
De VVOJ maakte dit jaar voor het eerst een longlist bekend. Op deze lijst staan – per categorie – de 10 beste onderzoeksverhalen van België en Nederland. Op maandag 28 maart heeft de jury per categorie drie genomineerden bekendgemaakt. Die staan hieronder per categorie aangegeven. De winnaars worden op vrijdag 24 juni bekendgemaakt én bekroond tijdens de Avond van de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen.
Ga direct naar:
Controlerend
Pointer reconstrueerde samen met internationale partners hoe Westerse – en specifiek Nederlandse – scheepstechniek en vaartuigen via een Cypriotische brievenbusconstructie bij de Russische defensie terechtkwamen en werden ingezet voor Harmony: een geheim onderwaternetwerk in de Barentszzee dat Russische kernonderzeeërs beschermt en NAVO-schepen kan detecteren.
Een lobby van PFAS-producenten probeert met dubieuze argumenten een Europees verbod op de productie van PFAS af te zwakken, zo blijkt uit internationaal onderzoek van 29 verschillende media onder leiding van de Franse krant Le Monde dat in Nederland gepubliceerd werd door Investico- en FD-journalisten in De Groene Amsterdammer en het Financieele Dagblad.
De politiek belooft al dertig jaar dat Schiphol alleen mag groeien als de geluidshinder niet toeneemt. In die periode verdubbelde het aantal vluchten op Schiphol, maar nam óók de overlast drastisch toe. Tot op de dag van vandaag ervaren 200.000 mensen ernstige geluidsoverlast. In de papieren werkelijkheid werd die overlast echter weg gerekend en nam die overlast niet in theorie toe. De omwonende ervoeren echter een geheel andere realiteit.
In oktober 2025 was chipproducent Nexperia wereldnieuws. Zhang Xuezheng (Mr. Wing), de Chinese eigenaar van het Nijmeegse bedrijf, werd door de Nederlandse rechter op non-actief gezet. De Chinese overheid antwoordde met een exportverbod van de Nexperia-chips die in het Chinese Dongguan verpakt worden. Daardoor kwam de Westerse auto-industrie plat te liggen.
Zonder vliegveld zou de regio Antwerpen een ‘economische woestenij’ zijn, daarom pompt de Vlaamse overheid miljoenen in de verlieslatende luchthaven. Uit dataonderzoek van Apache blijkt echter dat de vele privéjets die er opstijgen geen zakelijk bestemming hebben, maar naar mondaine Europese vakantiebestemmingen vliegen.
Jaarlijks zet Nederland vele honderden EU-burgers op het vliegtuig, het gaat veelal om dakloze Polen en Roemenen. Dankzij open grenzen kunnen deze mensen ook gewoon weer terugkomen. Zo werd een EU-burger meer dan twintig keer gedeporteerd. Vers Beton zocht uit wat de juridische basis en de effectiviteit van dit beleid is.
Hoewel het onderwerp asbest al geruime tijd uit de actualiteit verdwenen is en vaak wordt gezien als iets uit het verleden is dit zeer onterecht. Dit blijkt uit het boek over het al dertig jaar durende onderzoek van Joop Bouma, oud-journalist bij Trouw.
Op het hoogtepunt van de coronapandemie, eind 2020, werd digitaal ingebroken bij het in Nederland gevestigde Europese Medicijninstituut EMA. Belangrijke documenten over de goedkeuring van coronavaccins lagen ineens op straat. Na de hack probeerde de Nederlandse politie in Europa te waarschuwen voor Russische spionage – tevergeefs.
Uit dit onderzoek blijkt dat vervuilende staalslakken (een restproduct dat ontstaat bij de productie van staal) op zeker 216 plekken in Nederland liggen. Geen enkele overheid of instantie heeft goed zicht op waar in Nederland staalslakken zijn gebruikt, terwijl ze milieu- en gezondheidsschade hebben veroorzaakt. In Nederland is dit vervuilende restproduct vooral afkomstig van Tata Steel.
Dit onderzoek onthult hoe de Veiligheidsdriehoek Urk een 14-jarige jongen met een Marokkaans-Nederlandse achtergrond onterecht als verdachte aanmerkt en oppakt voor de verbranding van Israëlische vlaggen in oktober 2023. Politie en Openbaar Ministerie zetten in op een grote arrestatie, waarna het gezin het mikpunt wordt van aanvallen en bedreigingen. Het gezin wordt niet beschermd en vlucht uiteindelijk uit het dorp.
Opsporend
Het komt zelden voor dat een onthulling leidt tot het opstappen van het complete college van Gedeputeerde Staten. Toch was dit het het geval na de reeks aan affaires die NRC Handelsblad over de Limburgse landschapsstichting IKL naar boven bracht.
Piet Depuydt en Nicolas Keszei van De Tijd brachten als eerste het nieuws dat er illegale afspraken waren gemaakt tussen de krantendistribiteurs Bpost, PPP en de uitgevers DPG Media en Mediahuis. Uit een reconstructie in drie achtergrondverhalen blijkt hoe Bpost alles in het werk stelde om het felbegeerde krantencontract binnen te halen. De overheid subsidieert de bezorging van karanten met 170 miljoen euro per jaar. Het nieuws beheerste wekenlang de actualiteit. Het zorgde ervoor dat de mededingingsautoriteit en het parket een onderzoek opstartten. Het bracht ook een politieke discussie op gang over het nut en de hoogte van de subsidie die elk jaar wordt toegekend voor de verdeling van kranten en magazines.
Om fraude beter te kunnen opsporen begon de Belastingdienst in 2013 met een zelflerend algoritme bij de controle op toeslagen. Dat keek vooral naar de allerlaagste inkomens, zo blijkt uit deze reconstructie van Trouw en RTL Nieuws.
De Zweedse publieke tv-omroep SVT kreeg via klokkenluider alle computergegevens van een internationaal opererende oplichtersbende in handen. Het ging onder meer om de interne communicatie en bijna 22.000 uur aan opgenomen telefoongesprekken tussen de oplichters en hun slachtoffers.
Merijn Rengers en Jet Schouten van NRC onderzochten met twee Amerikaanse nieuwspartners een jaar lang de neergang van Philips en ontdekten duizenden verzwegen meldingen van sterfgevallen, zeldzame ziektes en ondeugdelijke beademings- en apneuapparaten. Ze reconstrueerden hoe de aankoop van het Amerikaanse bedrijf Respironics in 2008, de grootste overname die Philips ooit deed, uiteindelijk leidde tot de grootste terugroepactie van medische hulpmiddelen in de Verenigde Staten in de recente geschiedenis.
Margretha van de Laar is zangeres, fitnesscoach van BN’ers én eigenaar van Nirvana, het grootste en meest beruchte escortbureau van Nederland. Zij is in Nederland veroordeeld voor belastingfraude en het bezit van verboden erectiepillen en in België voor mensenhandel en seksuele uitbuiting, maar gaat gewoon door met haar escortbedrog.
Artsen behoren tot de weinige onafhankelijke getuigen die worden toegelaten tot Gaza. De Volkskrant sprak in de zomer van 2025 vijftien internationale artsen die vertelden dat zij tijdens hun werkzaamheden in ziekenhuizen in totaal 114 kinderen van 15 jaar en jonger zagen met een schotwond in hoofd of borst. Daarnaast hadden zij sterke aanwijzingen dat het Israëlische leger (omstreden) fragmentatiewapens gebruikte.
Een man die nog zeven jaar celstraf in Duitsland moest uitzitten vanwege een drugsmisdrijf startte in 2009 een politieke partij in zijn thuisgemeente Roerdalen. De lijsttrekker is inmiddels wethouder en pleit in 2021 voor de aankoop ter waarde van 700.000 euro van een pand dat eigendom is van de omstreden oprichter.
Om de westerse sancties te ontwijken laat Rusland zijn ruwe olie in afgedankte tankers over de wereldzeeën vervoeren. De schepen uit deze ‘schaduwvloot’ zijn oud, gevaarlijk en slecht verzekerd. Ze hebben zelf ook brandstof nodig, die ze in Zeeland komen halen.
Nederlandse christenen financieren illegale Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever, in strijd met internationaal recht en Nederlands beleid. In 2023 ging een half miljoen euro naar minstens vijftien nederzettingen, blijkt uit onderzoek van Investico, Nederlands Dagblad en BOOS.
Signalerend
Mino Raiola was een beruchte en tegelijkertijd geliefde voetbalzaakwaarnemer met grote spelers in zijn stal als Erling Haaland, Paul Pogba, Zlatan Ibrahimović en Matthijs de Ligt. In een 7-delige serie podcastserie wordt de carrière deze ‘superagent’ onder de loep genomen en stap voor stap gereconstrueerd. Aan de hand van tientallen bronnen krijgt de luisteraar bovendien inzicht in de transferwereld en het grote geld in het voetbal.
Hoe snel kom je via TikTok en Instagram in aanraking met ‘pro-anorexia’-filmpjes waarin extreem afvallen wordt gepromoot? VRT NWS maakte 2 accounts op TikTok en 2 op Instagram aan. Telkens een meerder- en minderjarig account. Binnen het uur kregen 3 accounts video’s voorgeschoteld die eetstoornissen als anorexia nervosa verheerlijken. Ze geven en vragen tips over zelfverminking en zelfdoding.
Door de stikstofcrisis kunnen melkveehouders gebruikmaken van lucratieve stoppersregelingen. Hun graslanden worden omgeploegd voor nog intensiever grondgebruik: akkerbouw. 113.000 hectare in de afgelopen tien jaar. Zo blijkt uit een grootschalig dataonderzoek van het Financieel Dagblad waarin alle landbouwpercelen in Nederland in de laatste tien jaar zijn vergeleken.
Wie oudere elftalfoto’s van hogere jeugdteams van betaalde voetbalteams bekijkt, kan vaak zijn verbazing niet onderdrukken: bijna allemaal onbekende namen van spelers die nooit de hoofdmacht hebben gehaald. Slechts een enkeling van deze talenten haalt daadwerkelijk de top. Voor wie afvalt is er weinig begeleiding, ontdekten journalisten van Trouw en NRC, terwijl de mentale gevolgen vaak lang blijven doorwerken. Bovendien, zo blijkt uit de interviewserie, is het op jonge leeftijd scouten van voetballers helemaal niet effectief.
Patiënten met zowel een verstandelijke beperking als ernstige gedragsproblemen hebben complexe zorg nodig. Die zorg is duur en daarom weigeren meerdere zorginstellingen die patiënten op te nemen. Soms komen deze mensen op straat terecht, in de daklozenopvang, of de familie vangt hen op in bijvoorbeeld een vakantiehuisje.
Niemandsland is een journalistieke, verhalende podcast van de Volkskrant over structureel falen in de Nederlandse zorg voor mensen met complexe psychiatrische problemen. De aanleiding is de moord op een jongen in Amsterdam, Rens, door zijn bovenbuurman die aan wanen en psychoses leed.
Vapen kan leiden tot zeer ernstige aandoeningen aan de longen zoals longbloedingen, klaplongen en heftige astma-aanvallen, of in het ergste geval tot een coma. Zeker vijf Nederlanders zijn bijna overleden na gebruik van een vape.
Onnodige behandelingen, dure medicijnen, pensioenpremies die in de zakken van investeerders verdwenen. Door langzaam het vertrouwen te winnen van dierenartsen en assistenten brachten NRC-redacteuren Stefan Vermeulen en Jos Verlaan een reeks misstanden aan het licht bij de op winst gerichte dierenklinieken van investeerder IVC Evidensia.
Vijf jaar na de coronapandemie hebben nog altijd honderdduizenden mensen long covid. Onderzoek naar de oorzaken heeft het denken over alle post-infectieuze ziekten en ME/CVS veranderd, blijkt uit onderzoek van De Groene Amsterdammer. Maar voor veel patiënten komt die omslag te laat.
Voor de wapenindustrie zijn gouden tijden aangebroken. Tot 2030 investeert Europa 800 miljard euro in defensie. De Standaard deed onderzoek naar de invloed die de wapenindustrie heeft op de besteding daarvan en ontdekte dat het Transparantieregister waarin alle Europese lobbyactiviteiten worden vastgelegd, niet zo transparant is als de naam belooft.
ASN Aanmoedigingsprijs
Adidas-sneakers (o.a. de Sama, Gazelle en Spezial) waren vorig jaar ontzettend populair. Op Instagram, TikTok en de straat kon je niet om de sneakers heen. Bovendien trokken de retro-modellen Adidas eigenhandig uit een financiële strop
Sinds de inval in Gaza delen Israëlische militairen veelvuldig foto’s en video’s op Instagram, TikTok of Facebook. Op die manier geven ze hun vrienden en familie een inkijkje in de voor anderen ontoegankelijke Gazastrook. Maar waar sommige posts bestaan uit vrolijke groepsfoto’s en selfies, hebben andere beelden een veel duisterder randje. Militairen plunderen huizen, steken voedsel in brand, spotten met de islamitische gebedsoproep, blazen lachend scholen op, spelen vernederend met Palestijnse lingerie of martelen gevangen; ze leggen alles vast én plaatsen het op sociale media.
De Nationale Opera in Amsterdam haalde begin 2024 de Oekraïense regisseur Andriy Zholdak binnen voor de opera Fidelio. Zholdak staat in de operawereld bekend als autoritair, impulsief en vrouwonvriendelijk. Tijdens een persconferentie in 2016 vergelijkt hij zichzelf met een ‘nazi’ en zijn manier van regisseren met een ‘concentratiekamp’; bij een opera in Hongarije slaat hij in de pauze van een première een Roemeense actrice in haar gezicht, omdat hij ontevreden is met hoe zij speelt.
Anti-abortusactivisten proberen vrouwen over te halen hun abortus ongedaan te maken met een ‘spijtpil’. Een middel dat in Amerikaans onderzoek niet alleen ineffectief, maar ook levensgevaarlijk is gebleken. Met undercover onderzoek tonen de journalisten aan dat deze spijtpil in Nederland wordt voorgeschreven. Bovendien boekt de christelijke anti-abortusbeweging meer stille successen.
“Een ideale plek voor mensen die niet gevonden willen worden” gaat over de opkomst en ondergang van De Hertenwei, een familiecamping in de periferie van het Brabantse dorpje Lage Mierde. In de jaren zeventig en tachtig was De Hertenwei een populaire vakantiebestemming voor Nederlanders uit onder meer Rotterdam, wat de camping een “goudmijn” maakte voor de toenmalige eigenaren en ondernemers uit het dorp.
Moet je een overheid zien om haar te kunnen vertrouwen? Uit uitvoerig data-onderzoek blijkt: de Nederlandse overheid sluipt stilletjes de dorpen uit. In heel het land trekt de overheid zich terug, maar op het platteland in een hoger tempo. Daar waar voorzieningen verdwijnen, groeit het populisme.
Eerdere winnaars
Oeuvreprijs: Chris De Stoop.
Controlerende Onderzoeksjournalistiek: Mark Lievisse Adriaanse en Derk Stokmans van NRC Handelsblad, met: Hoe Nederland de controle verloor: De corona-uitbraak van dag tot dag.
Opsporende Onderzoeksjournalistiek: Huib Modderkolk en Tom Kreling van De Volkskrant, met: Hacks, manipulatie en diefstal: Rusland deed alles om het MH17-onderzoek te dwarsbomen.
Signalerende Onderzoekjournalistiek: Matthias Declercq met zijn boek: De ontdekking van Urk.
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Adrian Estrada en Felix Voogt, van platform Investico, met:Het stikstofprobleem van de Nederlandse veehouderij.
Oeuvreprijs: Joop Bouma (Trouw).
Opsporende Onderzoeksjournalistiek: Ben Meindertsma, Lex Runderkamp, Kees Versteegh en Jannie Schipper kregen voor de producties Nederlandse luchtaanval in Irak veroorzaakte zeker zeventig burgerdoden (NOS) en De Nederlandse ‘precisiebom’ op een wapendepot van IS (NRC).
Signalerende Onderzoekjournalistiek: Luuk Mulder en Siebe Sietsma voor De schimmige wereld van het Maltese paspoort (Nieuwsuur).
Controlerende Onderzoeksjournalistiek: Bette Dam voor haar boek Op zoek naar de vijand (De Bezige Bij).
VVOJ Aanmoedigingsprijs:tekstOpsporende Onderzoeksjournalistiek: tekst
Signalerende Onderzoekjournalistiek: tekst
Controlerende Onderzoeksjournalistiek: tekst
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Gidi Pols en Jochem van Staalduine voor De erfenis van DSB (de Volkskrant).
Opsporende Onderzoeksjournalistiek: Eelco Bosch van Rosenthal (Nieuwsuur) & Huib Modderkolk (de Volkskrant).
Signalerende Onderzoekjournalistiek: Ine Renson (De Standaard).
Controlerende Onderzoeksjournalistiek: Ghassan Dahhan (Trouw) & Milena Holdert (Nieuwsuur).
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Daniël Verlaan(RTL Nieuws).
Opsporende Onderzoeksjournalistiek: Paradise Papers: Lars Bové (De Tijd), Kristof Clerix (Knack) en Gaby de Groot (FD), Jan Kleinnijenhuis, Han Koch, Karlijn Kuijpers en Martijn Roessingh (Trouw).
Signalerende Onderzoekjournalistiek: Lars Bové, Stijn Debrouwere en Tobe Steel van De Tijd met de productie Airbnb Unlocked.
Controlerende Onderzoeksjournalistiek: Bas Haan, voor zijn boek De rekening voor Rutte.
VVOJ Aanmoedigingsprijs:Jesse Frederik van De Correspondent, voor ‘Het absurde Nederlandse boetebeleid: 18.733 celstraffen voor onverzekerde auto’s (die in de garage staan)’.
De Loep tekstueel: Robert Dulmers en Casper Thomas voor Wie gaf het bevel?
De Loep audiovisueel: Huub Jaspers en Bart Nijpels voor de tv-documentaire Waarom Srebrenica moest vallen.
De Loep digitaal: Maurits Martijn en Cees Wiebes met Operatie Leunstoel: hoe een klein Nederlands bedrijf de CIA hielp om de Russen af te luisteren voor De Correspondent.
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Enzo van Steenbergen voor Het NRC-euthanasieonderzoek (NRC Handelsblad).
De Loep tekstueel: Lars Bové (De Tijd), Kristof Clerix (MO*magazine), Martijn Roessingh, Jan Kleinnijenhuis en Han Koch (Trouw) voor hun publicatie over Luxleaks.
De Loep audiovisueel: Jet Schouten en Linda Stoltenberg van Radar voor hun reportage over een mandarijnennetje als implantaat.
De Loep digitaal: Dimitri Tokmetzis van De Correspondent voor zijn publicatie over wat er allemaal gebeurt onder de motorkap van je smartphone.
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Anne de Blok en Frederick Mansell voor hun publicatie over het vissen naar subsidie.
De Loep tekstueel: Geert Sels van de Standaard voor zijn artikelenreeks over het lang nagenoeg onbekend gebleven verleden van de Belgische kunsthandel tijdens de Tweede Wereldoorlog.
De Loep audiovisueel Aart Zeeman van KRO-NCRV Brandpunt en Siebe Sietsma van RTL Nieuws voor hun producties over met toeslagen frauderende Bulgaren.
De Loep tekstueel: Esther Rosenberg en Tom Kreling van NRC Handelsblad/nrc.next voor de artikelenserie over de vastgoedproblemen die leidden tot de ondergang van SNS-bank
De Loep audiovisueel: Bart Nijpels en Marco de Lange van KRO Brandpunt/Reporter voor hun documentaire ‘Mayday, Mayday’
De Loep digitaal: niet uitgereikt. Stimuleringsprijzen voor Inge Jansse (Vers Beton) en Tom Cochez en Clea Caulcutt (Abache.be/Rue89)
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Sanne Terlingen, freelance journalist, voor het artikel ‘Paradijs voor pedo’s” voor OneWorld
De Loep tekstueel: Carel van der Velden en Ellen van Gaalen van het Algemeen Dagblad voor de artikelenserie over de Schiedamse burgemeester Verver
De Loep audiovisueel: Wim Van Den Eynde van VRT Panorama voor de documentaire ‘Voor wie de klok luidt’ over misstanden in de Hasseltse politieregio
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Niet uitgereikt
De Loep tekstueel: Bas Soetenhorst, Het Parool, voor zijn boek ‘Het wonder van de Noord-Zuid lijn’
De Loep audiovisueel: Dirk Leestmans, VRT Panorama, voor de documentaire ‘Te gek om los te lopen’
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Stefan Vermeulen, Follow the Money, voor verhalen over het ICT-debacle van de stad Amsterdam, gepubliceerd in HP/De Tijd
De Loep tekstueel: Joep Dohmen, NRC Handelsblad, en Robert Chesal, Wereldomroep, voor hun serie over misbruik in de katholieke kerk
De Loep audiovisueel: Ton van der Ham, Anique van de Bosch en Manon Blaas, Zembla, voor de uitzending ‘Vieze ziekenhuizen’
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Mathias Bienstman en Berber Verpoest, MO*, voor ‘Reynders spot met het parlement’
De Loep tekstueel: Jeroen Smit, ‘De Prooi’ (boek)
De Loep audiovisueel: Thomas Blom en Sinan Can, Zembla, ‘Gijzeling in Almelo’
Aanmoedigingsprijs: Steven Vandenbergh en Johan Denis, Brussel deze Week, ‘Één arts, twee petjes’
De Loep tekstueel: Joep Dohmen, NRC Handelsblad, ‘Chaos bij de Belastingdienst’.
De Loep audiovisueel: Marije Meerman, William de Bruijn en Barbara Coolen, VPRO Tegenlicht, ‘De verkoop van een oorlog’
Aanmoedigingsprijs: Mirjam Pool, ‘Alle dagen schuld’ (boek)
De Loep tekstueel: Marleen Teugels en Nico Krols, Knack, ‘Asbest, de seriemoordenaar’
Frieda Joris, Het Laatste Nieuws, Asbestdossier over een school in Genk
De Loep audiovisueel: Jos van Dongen en André Tak, Zembla, ‘Het clusterbomgevoel’
De Loep tekstueel: Jan Hauspie en Chris Vandenabeele, het Sport/Voetbalmagazine, ‘De zaak Ye’
De Loep audiovisueel: Huub Jaspers, Gerard Legebeke en Franz-Josef Hutsch, Argos, ‘Tien jaar na de val van Srebrenica’
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Robert van de Griend, Vrij Nederland, de Rotterdamse detentieboot
De Loep tekstueel: Jan Meeus en John Schoorl, de Volkskrant, ‘De veiligheidsdienst en het terrorisme’
De Loep audiovisueel: Kadir van Lohuizen, ‘Diamond Matters’
VVOJ Aanmoedigingsprijs: Kristof Clerix, MO-magazine, ‘From Brussels with Love’
De Loep tekstueel: Joost Oranje en Jeroen Wester, NRC Handelsblad, ‘De zaak Ahold’
De Loep audiovisueel: Diederick Kraaijeveld, RTL Nieuws, ‘Het UWV-gebouw’