GIJC Hamburg

Grüße aus Hamburg: Schrijven over desinformatie?

VVOJ-leden uit Nederland en Vlaanderen zijn neergestreken op de wereldconferentie voor onderzoeksjournalistiek in Hamburg. Zij doen verslag van sessies die de Lage Landen moeten inspireren. In deze aflevering: desinformatie

door Belia Heilbron

Het verspreiden van desinformatie is een nieuwe realiteit waar journalisten mee moeten leren omgaan, zegt verslaggever Craig Silverman in Hamburg. Hij schrijft voor Buzzfeed veel over de verspreiding van nepnieuws en desinformatie. Zijn advies aan journalisten: kijk naar het gedrag van accounts. Wat valt op? Wordt een bepaalde website veel geretweet?

Silverman maakt daarnaast nog gebruik van talloze tools om te controleren of het profiel echt is. Is bijvoorbeeld de gebruikte profielfoto echt? Met FindClone.ru en Google Images kun je controleren of de foto niet ergens anders te vinden is. Met https://www.remove.bg/ kun je de achtergrond van een foto weghalen om beter te zoeken op het gezicht van de persoon en via http://karmadecay.com/ kun je op Reddit naar foto’s zoeken. Ook kijkt hij wanneer het account is aangemaakt. Hoeveel volgers heeft het account? Wordt de gebruikersnaam gebruikt op andere sociale media? Silverman: “Wanneer iemand op Twitter zit, betekent het vaak ook dat het account op andere platforms, zoals Facebook te vinden is.”  Om meer informatie te vinden over een filmpjes op YouTube gebruikt hij https://citizenevidence.org/2014/07/01/youtube-dataviewer/. De eigenaar van een website probeert hij te vinden via https://whoisology.com/ en om te zien wanneer een website online is gezet gebruikt hij http://carbondate.cs.odu.edu/. Of de pagina nog vaak is veranderd kijkt hij naar de WayBackMachine.

Het belangrijkste advies: denk goed na voordat je besluit om aandacht te besteden aan de desinformatie. Aandacht van journalisten wordt namelijk gezien als trofee, ook als het bericht wordt ontkracht, vertelt journalist Charlotte Alfred. De boodschap blijft hangen, niet de bron. Alfred werkte eerder bij First Draft, een organisatie die verspreiding van desinformatie probeert tegen te gaan en geeft een presentatie na Silverman over de rol van journalisten in het verspreiden van nepinformatie. Ze drukt de aanwezige journalisten op het hart om voorzichtig om te gaan met desinformatie. Elke vorm van aandacht geeft de desinformatie de ‘zuurstof’ die het nodig heeft om verder verspreid te raken. Daarom zou het slim zijn om in veel gevallen helemaal geen aandacht aan te besteden; ‘strategic silence’.

Maar er komt een moment waarop de informatie zich verspreid naar mensen buiten de niche waar het nepverhaal ontstond. Op dat moment wordt het voor journalisten misschien relevant. Wanneer zo’n ‘kantelpunt’ wordt bereikt? Alfred benadrukt dat daar geen pasklaar antwoord voor is. “Redacties moeten daarom deze vraag aan de orde stellen”, zegt ze. Redacties moeten erover discussiëren en de verschillende belangen afwegen. “Het is een judgement call”.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk