#LROJ19

Ontmasker nepnieuws met de Nieuwscheckers – Alexander Pleijter

Foto: Ingrid de Groot

Universitair docent internetjournalistiek Alexander Pleijter bestiert met zijn collega Peter Burger het factcheck-initiatief Nieuwscheckers van de opleiding Journalistiek en Nieuwe Media aan de Universiteit Leiden. Samen met studenten journalistiek volgt en factcheckt hij berichten.

‘Feiten checken is een onderdeel van de journalistiek’, zegt Pleijter, ‘dus hebben we er een onderwijsonderdeel van gemaakt’. Zo leren studenten journalistiek  leren het nieuws kritisch te volgen, zelf op onderzoek uit te gaan, feiten te checken en hun onderzoek in artikelen op te schrijven.

Nieuwscheckers committeert zich aan de uitgangspunten van de  International Fact-Checking Network (IFCN) van het Poynter Institute. De drie stappen die de studenten volgen, zijn 1) opsporen, 2) uitzoeken en 3) publiceren.

Utrecht. 16-03-2019. Foto:©Ingrid de Groot

Vraagtekens

Is feiten checken onderzoeksjournalistiek? Ja en nee, zegt Pleijter. Factchecken moet altijd, ook als je zelf verder  geen onderzoek doet, gewoon een nieuwsbericht tikt. Maar feit is dat het ook geregeld niet wordt gedaan.

Hoe ontmasker je nepnieuws? Door in eerste instantie heel goed te luisteren of te lezen. Wat roept vraagtekens op? Elk vraagteken kan een aanleiding zijn om te onderzoeken of het wel klopt wat wordt beweerd.

Ga op onderzoek uit:

  • Vind je het mogelijke nepnieuws op een ‘vage’ website, kijk dan of meer gerenommeerde nieuwsmedia het ook hebben.
  • Zijn er verschillen in berichtgeving over dit onderwerp bij de verschillende nieuwsmedia, wat zijn die verschillen en hoe zijn die te verklaren?
  • Bij foto’s die vragen oproepen: gebruik Google Image Search. Geen succes? Probeer ook eens de Russische zoekmachine Yandex (zie ook het verslag van het vlamcollege van Henk van Ess)
  • Check bij foto’s de metadata (als die beschikbaar is), bijvoorbeeld op Jeffrey’s Metadata Viewer.
  • Video’s checken kan door screenshots te maken en die door Google Image Search te halen, via de Youtube Data Viewer van Amnesty International of de Chrome-extensie InVID. Die laatste kan ook beeldmanipulatie aantonen.
  • Een naam checken kan bijvoorbeeld in de Nederlandse familienamenbank van Het Meertens Instituut.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk