Jaarboek

Over het tot stand komen van het boek ‘Het Drama Ahold’

De basis voor ‘Het Drama Ahold’ werd gelegd in de goede en plezierige samenwerking met Jos Slats van KRO’s Reporter. Lange tijd heeft Jeroen Smit niet geweten dat ook NRC journalisten met het grootste Nederlandse bedrijfsschandaal bezig waren.

Onze reconstructie van wat er nou precies was mis gegaan bij Ahold groeide vorig voorjaar vooral door gesprekken met een handvol net gepensioneerde, hooggeplaatste Ahold-medewerkers. Daar bleek veel pijn, frustratie en verdriet te zitten. Op voorwaarde van strikte anonimiteit vertelden deze vaak nog zeer goed ingevoerden wat er precies was gebeurd.

Jos en ik interviewden samen tot in augustus enkele tientallen betrokkenen. Begin juli 2003 had ik twee leerzame ontmoetingen: met een betrokken bankier en een erg boze Ahold-medewerker. Wandelend over het parkeerterrein van het Ahold-hoofdkantoor viel het kwartje: om de problemen van het laatste jaar echt goed te kunnen begrijpen moesten juist de historische achtergronden van het drama worden uitgezocht. Onze 30-minuten durende documentaire ‘Keizer Cees’ zou vooral ingaan op de actualiteit. Omdat ik alle tijd van de wereld had besloot ik een oude droom te realiseren en er een boek over te gaan schrijven.

Voorzichtig informeerde ik bij NRC Handelsblad en Het Financieele Dagblad of daar al iemand bezig was. Dat bleek niet het geval te zijn. Jos kon niet meedoen, Reporter zendt tenslotte iedere maand uit, gelukkig vond ik begin juli een enthousiaste uitgever (Geurt Gaarlandt van Balans) als nieuwe partner. Samen met Margot Smit heeft Jos vervolgens de interviews on camera en de montage gedaan. Ik richtte me zo vanaf juli voor zeven maanden vrijwel fulltime op de reconstructie van het Ahold-drama in boekvorm.

Dromen over Ahold

Met steun van het Fonds voor Bijzondere Journalistiek Projecten kon ik de wereld over op zoek naar belangrijke getuigenissen. Tot en met januari 2004 sprak ik, in uiteindelijk 93 interviews; met 66 bestuurders, commissarissen, bankiers, accountants, etc. Een maand of zes heb ik bijna iedere nacht over de hoofdrolspelers gedroomd. Het was een fantastische ervaring om zo intensief, bijna obsessief, aan een journalistieke puzzel te werken. Met als hoogtepunt, de uiteindelijke wederhoor: interviews met de direct betrokkenen. Die konden en wilden natuurlijk niet praten vanwege rechtszaken en advocaten, maar bleken in het overgrote deel van de gevallen toch in te gaan op het voorstel om mij te laten praten en slechts te roepen ‘dat klopt niet’ als er volgens hen iets niet klopte. Dan wist ik tenminste waar ik nog verder moest gaan graven. Na een lange monoloog en een paar diepe zuchten aan de andere kant van de lijn maakte een ‘dat klopt niet’ gelukkig regelmatig plaats voor concrete nieuwe informatie.

Buikpijn

In geen enkel interview hoorde ik over andere journalisten die bezig zouden zijn met een uitgebreide reconstructie van dit grootste Nederlandse bedrijfsschandaal. In het begin verbaasde dat, later ben ik gaan geloven dat ik dan kennelijk toch de enige was. Ik heb dan ook een weekeinde pijn in mijn buik gehad toen NRC Handelsblad halverwege februari, een week voor het verschijnen van mijn boek, begon met een vierdelige (steeds paginagrote) reconstructie. Joost Oranje en Jeroen Wester bleken in ongeveer drie maanden onderzoek (vanaf november) goed werk te hebben verricht. De reconstructies van de recente problemen bij ICA en US Foodservice kwamen grotendeels overeen. In zekere zin vulden de publicaties elkaar, een jaar na het omvallen van Ahold, aan. De krant bracht verschillende belangrijke feiten op een geconcentreerde ‘on the record-toon’. Het boek doet dat op basis van de vele getuigenissen uitgebreid en gelardeerd met anekdotes en voorbeelden ‘off the record’. De krant concentreerde zich daarbij op het feitelijke nieuws, het boek gaat ook uitgebreid in op de achterliggende analyse: hoe kon de ondeugd hier zo aan de macht komen?

Juist doordat NRC Handelsblad het onderwerp in eerste instantie in het nieuws bracht, bleken andere media gelukkig zeer geïnteresseerd in het aanvullende nieuws en vooral de achtergronden in Het Drama Ahold. Het boek kreeg veel positieve aandacht. In vijf maanden tijd zijn er zo’n 16.000 verkocht en komt de vijfde druk in zicht.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk