Kenniscentrum

VVOJ RO2013 verslag: Wel en wee van peilingen

Titel: Wel en wee van peilingen
Spreker: Jelke Bethlehem
Datum: 20 april 2013
Tijd: 15:15- 16:15 uur
Aantal deelnemers: 6

Verslag: Willy Koolstra

Er zijn goede en slechte peilingen en veel factoren zijn daar debet aan. Jelke Bethlehem, als statisticus werkzaam bij het CBS, vertelt waar een goede peiling aan moet voldoen.

Plasterk stond in de peilingen op voorsprong om partijleider van de PvdA te worden, maar het werd Samson. Hoe kan dat?

Bij peilingbureaus, zoals dat van Maurice de Hond, melden mensen zichzelf aan en uit die groep wordt een steekproef getrokken. Er is dus sprake van zelfselectie, alleen mensen die het leuk vinden doen mee.

Het CBS heeft daarentegen verbinding met de bevolkingsadministratie van alle gemeenten in Nederland en kan zo een aselecte steekproef trekken.

De media wekken vaak de indruk dat de uitkomst van een peiling exact is, maar niets is minder waar. Bij zelfselectie heeft niet iedereen in de popuatie een even grote kans om in de steekproef te komen en dat is wel vereist.

Ook moet de trekkingskans bekend zijn. De maximaal mogelijke afwijking van de werkelijke waarde hangt af van de omvang van de steekproef. Bij een steekproef van 100 is dat bijna 10% en bij een steekproef van 10.000 1%.

Een groot probleem is de non-respons. Deze is hoog in Nederland. Mensen zijn niet thuis, hebben geen zin of zijn door een taalbarrière, ziekte of handicap niet in staat om aan het onderzoek mee te werken.

Het zogeheten ‘Computer Assisted Personal Interview’ (CAPI), waarbij de interviewer met de laptop langs komt levert weinig non-respons op. Een hoge non-respons daarentegen bij het ‘Computer Assisted Telephone Interview (CATI)’.

Computergestuurde peilingen zijn mogelijk vanaf 1980 en na 2000 werden polls ook via het internet gehouden. Peilen kan natuurlijk nog altijd via de post en tegenwoordig ook per e-mail.

Iedereen kan een peiling houden. Er zijn programma’s die je gratis kunt downloaden, zoals LimeSurvey en SurveyMonkey.

Het bezwaar van online peilingen is dat nog steeds zo’n vijf procent van de mensen geen internet heeft. Slechts veertig procent van de ouderen boven de 65 jaar heeft internet. Ook mis je veel allochtonen en lager opgeleiden. Bovendien is er niemand die kan helpen.

Soms kun je eenzelfde enquête meerdere keren invullen en controle over de selectie is niet mogelijk omdat ook mensen buiten de doelgroep mee kunnen doen.

Bij het maken van een vragenlijst kan veel mis gaan. Suggestieve vragen, vragen met een dubbele ontkenning, onbegrijpelijke vragen en de twee vragen in één- vraag leveren niet de goede antwoorden op.

Een beroep doen op de herinnering van mensen gaat ook vaak fout. Een vraag moet neutraal gesteld worden zodat niet een mening wordt gevormd in plaats van een mening gemeten.

Ook het beantwoorden van de vragen gaat niet altijd even goed. De begeleidende uitleg wordt vaak niet gelezen.

Mensen kiezen soms niet het juiste, maar wel het makkelijkste antwoord, hebben dikwijls een voorkeur voor een optie bovenaan de lijst, vullen willekeurig een antwoord in, kiezen voor ‘niets veranderen’ of geven steeds hetzelfde antwoord.

Een checklist voor wat een goede peiling is, is te vinden op www.npso.nlet en www.survey-onderzoek.nl.

Conclusie:
1. Ga niet klakkeloos af op persberichten.
2. Lees de onderzoeksverantwoording.
3. Publiceer niet over onderzoek waarvan je de kwaliteit niet kunt vaststellen.
4. Als voor de steekproef niet netjes is geloot, is het meestal geen goed onderzoek.
5. Wees vooral op je hoede bij online-onderzoek.
6. Gebruik de checklist.

Tot slot. Er is de Peilwijzer die het gewogen gemiddelde neemt van verschillende peilingen: de Politieke Barometer van Ipsos Synovate, Peil.nl van Maurice de Hond, de Stemming van EenVandaag en TNS NIPO.

Gerelateerde artikelen

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk