Kenniscentrum, VVOJ Activiteiten

RO2015 verslag: Wel en wee van grafieken

Titel: Wel en wee van grafieken
Datum: 18 april 2015 
Trainer: Jelke Bethlehem
Moderator: Jan Taco te Gussinklo (ook adhoc notulist)
Aantal deelnemers: 10-15
Verslag: Jan Taco te Gussinklo

Locale-Regionale_Journalistiek_VVOJ_IMG_9262Grafieken zijn een goed instrument om de uitkomsten van onderzoek in beeld te brengen. Dat kan zijn als onderdeel van een presentatie, maar ook als middel voor nadere exploratie van die uitkomsten van dat onderzoek. Een klassiek voorbeeld van het eerste is de noodlottige tocht van Napoleon naar Moskou in 1812.

De omvang van het leger wordt door Charles Minard grafisch weergegeven als een brede band. Daarbij dunt het aanvankelijk een half miljoen man tellende leger op heenweg al sterk uit door oorlogshandelingen en desertie. Op de terugtocht komen daar koude, honger en uitputting bij en zo keren slechts vijftien duizend soldaten terug. Een iel dun bandje blijft over in de grafiek (Infographic).

Een voorbeeld van het tweede aspect (exploratie) is de kaart die John Snow maakte. Cholera teisterde het Londen van de 19e eeuw.

Door alle sterfgevallen in kaart te brengen zag Snow dat er een concentratie was in Bond Street en zo kwam hij uit bij de beruchte waterpomp. Een doorbraak want nu bleek dat de onhygiënische watervoorziening de oorzaak was van de cholera en niet een vorm van luchtverontreiniging.

  1. Uw notulist spreekt uit ervaring: De data en kaart van Snow vormen standaard onderdeel van de colleges Epidemiologie voor medisch studenten

Je komt grafieken overal tegen. Steeds meer ook in de media. Goede grafieken kunnen heel krachtig zijn, maar slechte grafieken dus ook en zetten je dan al snel op het verkeerde been. Basiselementen en dus aandachtspunten zijn nauwkeurigheid, eenvoud, helderheid, vormgeving.

Bouwstenen zijn titel, assen, lijnen, legenda, teksten. Jelle heeft vijf waarschuwingen: rommel niet met assen (X- en Y-as), zorg voor de juiste context, pas op met het gebruik van symbolen, maak geen driedimensionale grafieken en maak het niet te bont met afbeeldingen (=chartjunks).

Toch zijn er wel mooie voorbeelden dat symbolen wel effectief zijn. Otto von Neurath en collega Gerd Arntz introduceerden de isotypen. Zo kan handelsvloot van landen heel mooi en exact worden weergegeven met een rijtje identieke scheepjes. Een scheepje staat dan voor een bepaald volume (dat vindt je dan terug in de legenda).

‘Deze mensen hadden verstand van zowel vormgeving als statistiek’ aldus Jelke Bethlehem.

Hoe we voor de gek worden gehouden met grafieken is voor de oplettende toeschouwer niet zo moeilijk te ontdekken. Voor politiek gewin wordt dan de Y-as uiteen getrokken of begint niet bij nul. Je krijgt dan een vertekende grafiek en -erger- een verkeerde indruk. Foxnews laat geen mogelijkheid onbenut om Obama zwart te maken (!).

Het aantal aanmeldingen voor Obamacare (zorgprogramma) bleek heel anders dan gesuggereerd door een grafiek met een foute X-as. Dit is nadien gecorrigeerd onder druk van een storm aan protest. Iets dergelijks presteerde Gijs Rademaker met resultaten van het Opiniepanel rond verkiezingen. Een rapport over het wel en wee van grafieken kan worden gedownload van: www.peilingpraktijken.nl 

Links: 

  • https://www.udel.edu/johnmack/frec682/cholera/
  • http://datavizblog.com/2013/05/26/dataviz-history-charles-minards-flow-map-of-napoleons-russian-campaign-of-1812-part-5/
  • http://www.huffingtonpost.com/2014/03/31/fox-news-obamacare-graphic_n_5063582.html
  • http://plato.stanford.edu/entries/neurath/visual-education.html

Gerelateerde artikelen

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk