Kenniscentrum

VVOJ RO2013 verslag: verhaallijn onderzoeksitem televisie

Titel: verhaallijn onderzoeksitem tv: handvatten
Datum: 20 april 2013
Tijd: 11:45-12:45uur
Sprekers: Jan-Roelof Visscher en Sjoerd Bootsma
Aantal deelnemers: ongeveer 25

Verslag: Lisa Hopman

Bootsma en Visscher werken beiden voor RTV Rijnmond, ze brengen vandaag het publiek van onderzoeksjournalisten een paar fijne kneepjes van het tv-vak bij.

Bootsma begint. De opbouw van een netwerk is het belangrijkste, benadrukt hij. Daarbij geldt de paasei-regel: één bron is geen bron. Twee interne bronnen ook niet, want die willen misschien het bedrijf om zeep helpen. Dus moet je op zoek naar een tweede en derde externe bron.

Van Twitter moet Bootsma niet veel hebben, hij noemt het ‘de waan van de dag’.

‘Gun jezelf de tijd’, adviseert hij. ‘Geduld + degelijkheid = onderzoeksjournalistiek.’

Je hebt via je eigen bronnen belangrijk nieuws binnen gehaald. Nu is het je taak om dat in een begrijpelijke en vooral aantrekkelijke reportage samen te vatten. Je kunt nog zo goed en belangwekkend nieuws hebben, de cameravoering, het geluid en de montage bepalen het eindresultaat en dus hoe de kijkers het binnenkrijgen en of ze het zullen begrijpen.

Hoe kun je het beste te werk gaan? Visscher geeft tips. Hoe je de opnamen maakt, hangt af van hoe je het nieuws wilt brengen. Is het een reportage die uit interviews en plakshots gaat bestaan of ga je met verborgen camera iets vastleggen dat onthullend zal zijn?

Als je met verborgen camera werkt, kun je het beste draaien vanuit een portretvorm. Je volgt iemand, of nog beter, je laat je eigen zoektocht zien. Dat laatste zal het verhaal veel menselijker maken en dus de kijkers veel eerder aanspreken.

Cameraman of camjo? Onderzoeksjournalistiek is meer dan even een standaardreportage draaien. Je wilt iets blootleggen dat voor anderen onbekend is. Dat betekent dat je als verslaggever scherp moet zijn op alles wat gebeurt op locatie. Een camjo kan dan voor veel mensen hinderlijk kan zijn.

Je moet het apparaat blind kunnen bedienen, zodat je je nog steeds honderd procent op de vragen kunt richten. Draai anders met cameraploeg. Dat is wat duurder, maar als het echt een belangrijk onderwerp is, dan moet dat zo goed mogelijk gedraaid worden en dat zou de omroep wat mogen kosten.

Geluid. Visscher werkt bij dit soort opnamen het liefste met zendersets. Je kunt ze eventueel onder sjaal of kraag verstoppen, zodat het minder opvalt als de cameraploeg op afstand blijft. Daarnaast is een dasspeldje voor geïnterviewden minder eng dan een handmicrofoon voor de neus. Kleine microfoontje zijn ze snel vergeten.

Laten we ervan uitgaan dat je de opnamen erop hebt zitten en de montage in gaat. Dit is de belangrijkste fase. Onderzoekjournalistiek is niet snel even wat quotes halen is en plakshots draaien, dus moet er vooraf uitgebreid over opbouw nagedacht worden.

Hoe ga je het structureren? Welke delen van de informatie ga je als eerste weggeven, welke volgen later in de reportage? De opbouw van een onderzoeksreportage zou er als volgt uit kunnen zien: eerst een introductie van het onderwerp, dan de spanningsboog, gevolgd door het slot.

Bootsma en Visscher laten als voorbeeld een tv-item zien dat ze maakten over een grote treinbotsing bij Rotterdam.

De twee praktijkmensen geven nog vele tips. Zoals: beperk het aantal vragen dat je stelt. Anders raakt de kijker de weg kwijt. Laat alles weg wat niet nodig is voor je verhaal. Wees to the point, gebruik niet te veel zijsporen.

Splits het verhaal op in kant-en-klare brokken, want de kijker is snel verveeld. Zet het uitgebreide verhaal op internet. Vraag je af: hoe houd ik het aantrekkelijk? En ten slotte: denk na over nazorg en follow-up.

Gerelateerde artikelen

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk