Aan de peiling deden 147 mensen uit Nederland en Vlaanderen mee. Op de vraag of zij tegenwerking ervaren bij hun werk, noemen 94 deelnemers woordvoerders of communicatieafdelingen.
Uit hun toelichting blijkt dat de kritiek niet alleen gaat over trage beantwoording. Zo verklaart één van de journalisten: ,,Woordvoerders van gemeenten willen steeds vaker eerst weten welke vragen je gaat stellen, voor ze bepalen of er een interview met bijvoorbeeld een wethouder kan plaatsvinden. Als je aangeeft dat dit zo niet werkt, dan weigeren ze vaak het interview. Zo moet je steeds vaker om de gemeente heen werken.”
Een andere journalist beschrijft hoe bijvoorbeeld een eenvoudig verzoek om op locatie mee te lopen wordt afgehouden: “Je krijgt standaard als reactie: ‘We gaan hier niet aan meewerken, we hebben het heel druk qua mediaverzoeken. Los daarvan zien we voor ons op dit moment weinig meerwaarde om mee te werken aan deze productie.” Volgens die journalist is dit ‘gewoon het standaard riedeltje wat ze naar je sturen, ongeacht het verzoek’.
Ook rechtstreeks contact met bronnen wordt volgens sommige deelnemers bemoeilijkt. Een respondent schrijft: “Wat ik concreet wel eens meemaak, is dat een woordvoerder overbezorgd is en me daarom de pas afsnijdt als ik al direct met een bron in contact was gekomen.” Diezelfde deelnemer plaatst daar nadrukkelijk een nuance bij: “Maar daartegenover staan de vele woordvoerders die bergen voor je verzetten.”
In een andere reactie beschrijft een journalist een conflict met een gemeente na kritische publicaties: “De wethouders weigeren elk interview aan mij. Zodra er iets in (…)* staat dat hen niet zint, bellen de woordvoerders op hoge toon op om mij lastig te vallen. Ik ervaar dit alles als mentaal belastend”, aldus een journalist van een regionaal dagblad. De naam van dit regionale dagblad is verwijderd in verband met de herleidbaarheid.
De uitkomsten zijn voor de VVOJ aanleiding om de rol van woordvoerders en communicatieafdelingen verder te bespreken. Woordvoering kan journalisten helpen om snel informatie te krijgen en de juiste personen te bereiken. Tegelijkertijd blijkt uit deze peiling dat een aanzienlijke groep onderzoeksjournalisten ook ervaart dat woordvoerders juist als extra toegangspoort tussen journalist en bron functioneren.
Verantwoording
De peiling werd ingevuld door 147 mensen uit de achterban van de VVOJ in Nederland en Vlaanderen die tussen 6 mei en 26 juni is gehouden. De VVOJ publiceerde eerder al over een ander deel van dezelfde peiling, namelijk de ervaringen met juridische druk. Lees: ‘Bijna helft bevraagde onderzoeksjournalisten kreeg te maken met juridische dreiging of procedure’
De uitkomsten geven weer wat de deelnemers aan deze peiling hebben ervaren en kunnen niet zonder meer worden veralgemeniseerd naar de hele beroepsgroep. Om die reden presenteert de VVOJ de resultaten als aantallen en niet als percentages van ‘de onderzoeksjournalisten’.
