Uitgelicht, Wob

Journalistiek houdt afstand tot Woo-publicatieplatform

VVOJ en NVJ willen niet meepraten over de inrichting van het Platform Open overheidsinformatie (PLOOI). Op dit platform moeten overheidsorganisaties documenten publiceren die ze straks onder de nieuwe Wet open overheid (Woo) verplicht openbaar moeten maken.

Beide mediaorganisaties gaan niet in op een uitnodiging om in een klankbordgroep de ontwikkeling van het platform te begeleiden. Ze willen geen medeverantwoordelijkheid dragen voor een voorziening, die niet in hun primaire behoeften voorziet en zich vooral richt op actieve openbaarmaking van documenten.

PLOOI wordt ontwikkeld door het Kennis- en Exploitatiecentrum Officiële Overheidspublicaties (KOOP), onderdeel van het ministerie van Binnenlandse Zaken. KOOP had de NVJ gevraagd om in een klankbordgroep zitting te nemen. De NVJ heeft daarop de VVOJ benaderd om eventueel gezamenlijk op te trekken. Wanneer de verenigingen zouden meedoen, zou dat met één vertegenwoordiger vanuit de journalistiek kunnen. Besloten is echter tot kritische distantie ten opzichte van PLOOI.

Actieve openbaarmaking

De kans is groot dat de journalistiek in die klankbordgroep in een zwakke positie terechtkomt omdat voor media vooral passieve openbaarmaking relevant is (dus op verzoek), terwijl de Woo en PLOOI de nadruk leggen op actieve openbaarmaking (uit eigen beweging). Ambtenaren zijn enthousiast bezig zich op de Woo voor te breiden in een veelheid aan initiatieven, zoals het ’Actieplan Open op Orde’, het ’Actieplan Open Overheid’, het ’Rijksprogramma voor Duurzaam Digitale Informatiehuishouding’, het ‘Leer- en Expertisepunt Open Overheid’, de ‘Alliantie Open Overheid’ en de ‘Coalitie Open Overheid’, waarbij het echter onduidelijk is hoe die zich tot elkaar verhouden. Duidelijk is wel dat ze vooral inzetten op actieve openbaarmaking van informatie. Ook het organiseren van een ’Dag van de Actieve Openbaarmaking’, eind vorig jaar, getuigt daarvan. Over verbetering van de afhandeling van Wob-verzoeken onder de Woo valt weinig te vernemen.

Zorgen

Dinsdag 28 september behandelt de Eerste Kamer de Wet open overheid. Vorige week uitten de koepels van decentrale overheden (gemeenten, provincies en waterschappen) is een brief aan de senaat hun zorgen over PLOOI. Ze vragen zich af of het platform wel voldoende ontwikkeld zal zijn als de Woo mei volgend jaar in werking treedt. “Wij constateren dat op dit moment nog geen aansluitstrategie is ontwikkeld voor PLOOI. Daardoor is het in de praktijk nog niet goed mogelijk om de juiste voorbereidingen te treffen.

Daarnaast bestaat onduidelijkheid over de technische aansluitvoorwaarden voor aansluiting op PLOOI in het kader van de Woo. Ook is het niet helder welke incidentele en structurele kosten decentrale overheden zullen moeten maken voor de verplichte aansluiting op PLOOI,” aldus VNG, IPO en Unie van Waterschappen. Ze roepen de Eerste Kamer op kritisch naar de uitvoerbaarheid van de Woo op korte termijn te kijken en minister Ollongren (BZK) te verzoeken ‘om helderheid te verschaffen over onze zorgpunten alvorens de decentrale overheden te verplichten PLOOI te gebruiken’.

Wob-verzoek maken? Gebruik de Wob-generator.

Sinds 12 november 2020 is de Wob-generator beschikbaar. Met deze generator maak je razendsnel in drie stappen een kant en klaar Wob-verzoek. Je hoeft de brief alleen nog maar te printen, ondertekenen en te posten.

Gerelateerde artikelen

De eerste ervaringen van journalisten met de nieuwe Wet open overheid (kortweg Woo) zijn wisselend, zo bleek  op de VVOJ-conferentie in Leiden tijdens een paneldiscussie over de Woo. Sommige aspecten van de wet worden voorzichtig positief gewaardeerd, maar er werd ook gewaarschuwd voor een nieuwe weigeringsgrond die door ministeries breed wordt ingeroepen.

Ruim 1,5 miljoen euro hebben de ministeries de afgelopen drie jaar aan boetes betaald omdat ze ondanks een rechterlijke uitspraak weigerden Wob-documenten openbaar te maken. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit neemt met 1 miljoen euro het leeuwendeel voor haar rekening. Dit blijkt uit een overzicht dat het Ministerie van BZK heeft gepubliceerd als bijlage bij antwoorden op Kamervragen. In totaal hadden de rechters in 164 zaken meer dan twee miljoen euro aan dwangsommen opgelegd.

Naar de rechter

De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) – sinds 1 mei vervangen door de Wet open overheid (Woo) – was bedoeld om burgers inzicht te geven in de manier waarop beleid tot stand komt. Met het indienen van (tegenwoordig) een Woo-verzoek kan een ieder vragen om openbaarmaking van documenten die nog niet zijn vrijgegeven. Als zo’n Woo-verzoek geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd kan de indiener naar de rechter stappen en om een rechterlijke uitspraak vragen. Dat resulteert regelmatig in een opdracht aan het bestuursorgaan om de documenten alsnog te vertrekken, op last van een dwangsom.

Liever een dwangsom

Uit dit overzicht blijkt dat veel ministeries liever de dwangsom betalen dan gehoor geven aan de rechterlijke uitspraak, met LNV dus als koploper. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat met 228.250 euro op de tweede plaats, VWS is derde met 64.200 euro. De hoogste ‘individuele’ boete bedroeg 52.500 euro, betaal door Landbouw in verband met een Wob-verzoek uit februari 2021 over het transport van slachtzeugen en slachtbiggen. LNV had niet aan het verzoek voldaan vanwege  de omvang van het verzoek en de capaciteit.

De betaalde bedragen per ministerie:

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit     1.020.977

Infrastructuur en Waterstaat                         228.250

VWS                                                                      64.200

Financiën                                                             57.700

Justitie en Veiligheid                                         53.300

Sociale Zaken en Werkgelegenheid                45.000

Economische Zaken en Klimaat                      38.700

Binnenlandse Zaken                                          31.000

Buitenlandse Zaken                                                     0

 

De ministeries van Algemene Zaken, Defensie en OCW waren in de jaren 2019, 2020 en 2021 geen dwangsommen verschuldigd.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis en netwerk.