Tips, Wob

Zeg dat je journalist bent

Het doet er niet toe wie bij de overheid informatie opvraagt, het bestuursorgaan moet die in principe verstrekken. Ook de reden van het verzoek mag niet meespelen. Toch is het niet onverstandig om in het verzoek aan te geven dat je journalist bent.

”De verzoeker behoeft bij zijn verzoek geen belang te stellen,” bepaalt de Wob in artikel 3 derde lid. Het gaat immers om de vraag of iets openbaar kan worden en niet om wie die vraag stelt of om welke reden dat gebeurt. Niettemin is het zinvol in je verzoek te melden dat je journalist bent: “Hierbij verzoek ik, [naam], journalist en werkzaam voor [medium], op basis van de Wet Openb……” Of: ….’freelance journalist’… Als je een medium kunt noemen dat een zeker gezag geniet, hoef je geen groot psycholoog te zijn om te veronderstellen dat je Wob-verzoek met net iets meer aandacht wordt bekeken.

Behalve dit aspect, dat eigenlijk geen invloed mag hebben op de wijze van afhandeling van een verzoek, zit aan de journalistieke positie van de verzoeker ook een formele kant. Die breng je in stelling als je na het noemen van de bestuurlijke aangelegenheid (of -heden) een zin toevoegt van de strekking: Verder wijs ik op de functie van de journalistiek in de democratische rechtstaat als kritisch volger van het openbaar bestuur.

Het verschil zit hem in artikel 10 van het Europees Verdrag voor de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM). Dat regelt onder meer de vrijheid van meningsuiting en de vrije nieuwsgaring. Diverse uitspraken van het Europese Hof voor de Rechten van de Mens laten een ontwikkeling zien, die er in november 2016 toe leidde dat een verband werd vastgesteld tussen het recht op vrije nieuwsgaring en het recht op het ontvangen van overheidsinformatie. Er zitten wel enkele voorwaarden aan en verdere uitspraken zullen nog tot nadere precisering leiden, maar duidelijk is wel journalistieke wobs extra attentie van het bestuursorgaan verlangen.

Je kunt in je verzoek nog een paradoxale passage stoppen. Je hoeft weliswaar ‘geen belang te stellen’, maar desondanks kun je aangeven wat je met de gevraagde informatie wilt. Als het bestuursorgaan weet dat je de besluitvorming over de aanleg van een brug wilt reconstrueren, kan het gerichter zoeken. Zelf weet je natuurlijk het beste wat je nodig hebt voor de publicatie die je voor ogen hebt, en het bestuursorgaan moet ook niet op de stoel van de journalist gaan zitten, maar als het het doel van je informatievraag kent laat zich makkelijker bepalen of een bepaald document dat doel wel of niet dient.

Wob-verzoek maken? Gebruik de Wob-generator.

Sinds 12 november 2020 is de Wob-generator beschikbaar. Met deze generator maak je razendsnel in drie stappen een kant en klaar Wob-verzoek. Je hoeft de brief alleen nog maar te printen, ondertekenen en te posten.

Gerelateerde artikelen

De eerste ervaringen van journalisten met de nieuwe Wet open overheid (kortweg Woo) zijn wisselend, zo bleek  op de VVOJ-conferentie in Leiden tijdens een paneldiscussie over de Woo. Sommige aspecten van de wet worden voorzichtig positief gewaardeerd, maar er werd ook gewaarschuwd voor een nieuwe weigeringsgrond die door ministeries breed wordt ingeroepen.

Ruim 1,5 miljoen euro hebben de ministeries de afgelopen drie jaar aan boetes betaald omdat ze ondanks een rechterlijke uitspraak weigerden Wob-documenten openbaar te maken. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit neemt met 1 miljoen euro het leeuwendeel voor haar rekening. Dit blijkt uit een overzicht dat het Ministerie van BZK heeft gepubliceerd als bijlage bij antwoorden op Kamervragen. In totaal hadden de rechters in 164 zaken meer dan twee miljoen euro aan dwangsommen opgelegd.

Naar de rechter

De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) – sinds 1 mei vervangen door de Wet open overheid (Woo) – was bedoeld om burgers inzicht te geven in de manier waarop beleid tot stand komt. Met het indienen van (tegenwoordig) een Woo-verzoek kan een ieder vragen om openbaarmaking van documenten die nog niet zijn vrijgegeven. Als zo’n Woo-verzoek geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd kan de indiener naar de rechter stappen en om een rechterlijke uitspraak vragen. Dat resulteert regelmatig in een opdracht aan het bestuursorgaan om de documenten alsnog te vertrekken, op last van een dwangsom.

Liever een dwangsom

Uit dit overzicht blijkt dat veel ministeries liever de dwangsom betalen dan gehoor geven aan de rechterlijke uitspraak, met LNV dus als koploper. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat met 228.250 euro op de tweede plaats, VWS is derde met 64.200 euro. De hoogste ‘individuele’ boete bedroeg 52.500 euro, betaal door Landbouw in verband met een Wob-verzoek uit februari 2021 over het transport van slachtzeugen en slachtbiggen. LNV had niet aan het verzoek voldaan vanwege  de omvang van het verzoek en de capaciteit.

De betaalde bedragen per ministerie:

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit     1.020.977

Infrastructuur en Waterstaat                         228.250

VWS                                                                      64.200

Financiën                                                             57.700

Justitie en Veiligheid                                         53.300

Sociale Zaken en Werkgelegenheid                45.000

Economische Zaken en Klimaat                      38.700

Binnenlandse Zaken                                          31.000

Buitenlandse Zaken                                                     0

 

De ministeries van Algemene Zaken, Defensie en OCW waren in de jaren 2019, 2020 en 2021 geen dwangsommen verschuldigd.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis en netwerk.