Conferentie, Kenniscentrum

Wetenschap voor de deadline

Titel: Wetenschap voor de deadline
Datum en tijd: Zaterdag 28 november 14.00-15.15
Spreker: Hans van Maanen Moderator: Maarten Keulemans (Natuurwetenschap & Techniek)
Aantal deelnemers: ongeveer 25

Tekst: Jan Braakman

Maarten Keulemans introduceert Hans van Maanen als ‘de bovenmeester van de Nederlandse wetenschapsjournalistiek’. Van Maanen is auteur van het boek Goochelen Met Getallen (Uitgeverij Boom, ISBN 9789085068358, € 21,50, ). De sessie is voor een deel geënt op dat boek.

Van Maanen stelt dat wetenschapsnieuws langs een aantal criteria moet worden gelegd, bij de vraag of het ook werkelijk nieuwswaardig is. Hij onderscheidt de oneigenlijke criteria en de wetenschappelijke criteria.

Oneigenlijke criteria

De oneigenlijke criteria zijn op te splitsen in drie vragen: waar is het onderzoek gepubliceerd, wie heeft het geschreven en is er circumstancial evidence?

Wetenschappers kunnen elk stuk gepubliceerd krijgen, als ze maar diep genoeg afdalen in het ravijn van wetenschappelijke bladen. Vooraanstaande bladen – zogenoemde peer reviewed publicaties – zorgen ervoor dat publicaties door onafhankelijke collega-wetenschappers zijn beoordeeld, voordat ze ter perse gaan.

Gerenommeerde wetenschappelijke bladen zijn (ondermeer) Nature, Science, The Lancet, British Medical Journal, JAMA, New England Journal of Medicine.

Naast publicaties in wetenschappelijke tijdschriften zijn er ook zogenoemde posters met onderzoeksresultaten, die op congressen aan collega-wetenschappers worden gepresenteerd.

Van Maanen zegt dat journalisten bij posters behoedzaam moeten worden. Persberichten zijn ook verdacht, en persconferenties zijn het meest onbetrouwbaar.

Wetenschappelijke criteria

Bij het beoordelen van wetenschappelijke publicaties is vooral de vraag van belang of het onderzoek relevant is voor de lezer. Als onderzoekers bijvoorbeeld hebben gevonden dat bij ‘mooi weer’ het aantal behandelingen bij poliklinieken groter is dan bij slecht weer, is het verstandig daar een aantal eenvoudige vragen over te stellen.

“Denk vooral zelf na”, adviseert Van Maanen.

Hoe groot zijn de verschillen? Vallen die verschillen binnen de marges van het polikliniekbezoek? Hoe is er gemeten? Wat is – in het voorbeeld – ‘mooi weer’.

Naast eenvoudige vragen, moet je ook lastige vragen stellen waar elke wetenschapper zelf ook over nagedacht moet hebben:

1. Wat vind u zelf de zwakke plek in het onderzoek?
2. Zijn er andere verklaringen denkbaar voor wat u gevonden heeft?
3. Kunt u mij het telefoonnummer geven van een wetenschapper die het niet met u eens is?

Van Maanen waarschuwt voor opinieonderzoeken.

“Internet-enquêtes zijn niet te vertrouwen. Die worden namelijk alleen ingevuld door mensen die het leuk vinden om internetenquetes in te vullen. Internetpanels zijn geen goede afspiegeling van de maatschappij.”

Gerelateerde artikelen

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk