Kenniscentrum, Nieuws

‘Onderzoeksjournalistiek kan zonder subsidies’

Boris van der Ham (D’66) pleitte onlangs in de Tweede Kamer voor een fonds dat onafhankelijke onderzoeksjournalistiek moet gaan ondersteunen. Maar, stelt documentairemaker Raphaël Wilking, journalisten die overheidssubsidie krijgen boeten uiteindelijk in aan onafhankelijkheid. Bovendien, vertelt hij aan VVOJ-webredacteur Rachel Levy, je hebt helemaal geen overheidsgeld nodig om een goede journalistieke productie te maken.

Tekst: Rachel Levy

Wilkings bedrijf Micromovies.nl maakt zowel bedrijfsfilms als documentaires, en ‘we verdienen wel aan onze documentaires,’ aldus Wilking.

Het krijgen van overheidssubsidies activeert mensen volgens de documentairemaker onvoldoende om een goed product te maken.

‘Ook in de journalistiek moet je je altijd afvragen of ergens een markt voor is. Zo ja, dan kun je je product prima verkopen. Zelfs een klein publiek kan relatief groot zijn – als je maar verder krijgt dan de grenzen van Nederland en België.’

Wilking is vooral huiverig voor overheidssubsidie. ‘Zodra er overheidsgeld bij komt kijken, zie je dat journalisten al dan niet bewust uiteindelijk hun onafhankelijkheid verliezen.’

De documentairemaker verwijst daarbij naar de berichtgeving over de moslim-enclave van Srebrenica in Bosnië tijdens de oorlog op de Balkan in de jaren negentig.

‘Toen zag je dat Nederlandse journalisten inboetten op hun onafhankelijkheid,’ zegt Wilking, ‘met als gevolg dat je buitenlandse zenders nodig had om je te vertellen wat er daar werkelijk gebeurde.’

Met particuliere fondsen heeft hij geen problemen – al heeft hij, zo zegt hij, zelf nooit gebruikt gemaakt van particuliere sponsoring.

Volgens Wilking komen steeds meer jonge documentairemakers erachter dat je het jezelf makkelijker maakt door niet te werken met subsidies en evenmin je best te doen om je werk binnen het Nederlandse publieke omroepbestel te verkopen.

Dat de nieuwe generatie documentairemakers steeds meer de internationale markt op gaan, zoals ook hijzelf deed, heeft volgens Wilking ook andere oorzaken.

‘Het Nederlands televisiewereldje is klein. Iedereen kent elkaar. Het is een politieke slangenkuil die moeilijk doordringbaar is voor de jongere generatie. Er worden tegenwoordig steeds meer mensen afgewezen door subsidieverstrekkers.

Vervolgens zie je dat omroepen meer blijven vasthouden aan dezelfde productiebedrijven. Dat is een zichzelf versterkende trend.’

Wilking vertelt dat de kosten van documentaires in feite helemaal niet hoog hoeven te zijn.

‘De productiekosten van onze films liggen tussen de 20.000 en 50.000 euro. Micromovies.nl gebruikt onder meer de opbrengst van de bedrijfsfilms bij de voorfinanciering van de documentaires. Maar uiteindelijk verdienen we altijd aan onze documentaires.’

En, zoveel is duidelijk, je moet je flexibel opstellen en creatief zijn bij de verkoop.

‘Wij produceren Engelstalige films, zodat ze wereldwijd verkoopbaar zijn. Verder doen we vrijwel alles zelf: onderzoek, productie, maar ook marketing en verkoop.’

Dat laatste gebeurt ook op onorthodoxe wijze.

‘We doen bijvoorbeeld mee aan weblogs, waar we ons werk bekend maken en commentaren schrijven op thema’s waarover wij films hebben gemaakt,’ vertelt Wilking.

‘Zo genereren we verkoop via onze website. Iedereen die ooit een film van ons heeft gekocht, staat vervolgens in ons adressenbestand: ruim duizend particulieren, bedrijven en instellingen. Die sturen dan weer regelmatig nieuwsbrieven.’

Behalve de rechtstreekse verkoop van het productiebedrijf naar de particulier, verkoopt Wilking via zijn distributeur in Canada zijn producties ook aan buitenlandse televisiestations.

Gerelateerde artikelen

De eerste ervaringen van journalisten met de nieuwe Wet open overheid (kortweg Woo) zijn wisselend, zo bleek  op de VVOJ-conferentie in Leiden tijdens een paneldiscussie over de Woo. Sommige aspecten van de wet worden voorzichtig positief gewaardeerd, maar er werd ook gewaarschuwd voor een nieuwe weigeringsgrond die door ministeries breed wordt ingeroepen.

Ter ere van ons 20-jarig bestaan, is de VVOJ begonnen met een update van het onderzoek naar de Staat van de Onderzoeksjournalistiek dat eerder – in 2002 – is gedaan. Het onderzoek wordt uitgevoerd door Alexander Pleijter en Michaël Opgenhaffen, verbonden aan respectievelijk de Universiteit Leiden en de KU Leuven.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk