Conferentie, Kenniscentrum

VVOJ2004: De polsslag van de samenleving

VVOJ Conferentie 2004
Titel: ‘Vandaag is het softe nieuws belangrijker’
Workshop: De polsslag van de samenleving
Sprekers: Ariejan Korteweg (de Volkskrant)
Voorzitter: Robert Sikkes (het Onderwijsblad)
Datum en tijd: Vrijdag 19 november, 15.15 – 16.30 uur
Verslaggever: Gerard Smit

Op gezette tijden stuurt de Volkskrant een ploeg verslaggevers op pad om de thermometer in het land te steken. Hun verhalen verschijnen in de bijlage ‘De stand van het land’ die als een kaftje om de krant gevouwen zit. De bijlagen behandelen uiteenlopende onderwerpen als geloof, natuur en leiderschap. Slaagt de krant erin om op deze manier sluimerende trends aan den volke te tonen?

‘Het idee komt niet van onszelf’, zegt adjunct-hoofdredacteur Ariejan Korteweg van de Volkskrant. In het voorjaar van 2002 publiceerde The Guardian een themanummer over ambtenaren in Engeland. We waren daar erg jaloers op. Het was analytisch en bevatte goede reportages en portretten.’ Begin mei 2002 komt de Volkskrant met een eigen themabijlage ‘Vertrouwen in de overheid’, dat vóór het nieuwskatern verschijnt.

‘Het geeft altijd spanning als we met zo’n bijlage komen. Nieuwsredacteuren vragen zich af waarom dat softe nieuws voor het harde nieuws moet komen. Maar het is wel een constructieve spanning. Het helpt je als redactie om je richting te bepalen. En het is prettig om eens in de zoveel tijd tegen je lezers te kunnen zeggen: Vandaag vinden wij de onderliggende feiten belangrijker dat het dagelijks nieuws.’

‘De stand van het land’ werkt met een vaste formule. Het katern opent met een stekelig en provocerend geschreven hoofdredactioneel commentaar en bevat reportages, portretten, statistisch materiaal, onderzoekgegevens en een spelelement zoals de religiewijzer of een leiderschapstest. De foto’s moeten drama uitstralen.

Waarin verschilt jullie aanpak van een themanummer van een tijdschrift, wil iemand uit het publiek weten. Dat verschil is niet zo groot, geeft Korteweg toe. Hij twijfelt er zelf aan of je deze vorm van journalistiek wel onderzoeksjournalistiek moet noemen.

NRC-Handelsbladredacteur Dick van Eijk mist de urgentie van deze bijlagen. ‘Bij onze themakaternen zie je dat ook: de thema’s waar geen duidelijke vraagstelling aan ten grondslag ligt, doen het altijd minder.’ Henk Steenhuis van HP/De Tijd valt hem bij: ‘Je moet toch steeds van een hypothese uitgaan, anders waait het alle kanten uit.’

Volgens Korteweg zit er wel degelijk een vraagstelling achter de themanummers, maar hij geeft toe dat het af en toe wat scherper kan en dat het ook zinvol zou zijn om bepaalde thema’s terug te laten komen in de gewone krant. Dat gebeurt nu niet of nauwelijks.

De discussie in de zaal gaat uiteindelijk over de vraag hoe je interessante trends op het spoor komt en hoe je die het best kunt brengen. ‘Heel makkelijk’, zegt Martin Brandwagt van het maandblad Mug. ‘Je plaats een oproep aan je lezers, en vraagt bijvoorbeeld, zoals wij hebben gedaan, naar hun ervaringen met de Sociale Dienst, je stuurt een verslaggever met die mensen mee, en je hebt zo tien prachtige verhalen over het functioneren van de Sociale Dienst.’ Ook anderen wijzen erop hoe belangrijk het is om vooral buiten de kring van journalisten te kijken om belangrijke trends op het spoor te komen.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk