Beschrijving
AI kan hallucineren. Het verzint bronnen, fabriceert citaten en presenteert onzin met het zelfvertrouwen van een hoofdredacteur op maandagochtend. Dat is geen reden om het niet te gebruiken — het is een reden om het goed te gebruiken.
Deel 1 — AI als onderzoeksassistent (3 uur)
De grootste fout die journalisten met AI maken: ze typen “vat samen” . Een samenvatting vertelt wat er staat. Wat je als onderzoeker wil weten is wat er níet staat. Dat vraagt een andere benadering.
Je laat het model eerst zelf bedenken hoe jouw document het beste ondervraagd moet worden. Pas daarna voer je uit. Het effect is verrassend: het model schrijft een scherpere prompt dan jij in tien minuten had bedacht, en je ziet meteen welke vragen het wél zag en welke niet. Een jaarverslag waar de echte boodschap in de voetnoten zit. Een gemeenteraadstuk waar het besluit op pagina dertien staat en de rest decoratie is. Een persbericht waar de woordvoerder iets zegt dat hij vijf jaar geleden tegensprak.
Diezelfde aanpak werkt op twee documenten tegelijk. Een verklaring van vandaag tegen een verklaring van twee jaar terug. Een conceptrapport tegen de gepubliceerde versie. Een tenderaanvraag tegen het gegunde contract. Het model wijst niet alleen de verschillen aan — het wijst aan welke verschillen ertoe doen, en welke een redactionele wijziging zijn. Daar zit het verhaal.
Ook bekijken we AI als rechercheur naast je. Niet om bronnen op te leveren — daar gaat hij hallucineren — maar om je werkproces te versnellen. Je zoekt iemand op social media en loopt vast. Je vraagt het model welke zoekmethodes voor dit type persoon in dit type netwerk het meeste opleveren: welke operators op X, welke filters op LinkedIn, welke achterdeur via Bluesky of TikTok, welke gebruikersnamen je nog moet proberen op basis van het patroon dat je al ziet. Je hebt een bedrijfsnaam en wil weten via welke registers, welke jaarverslagen, welke openbare databases je het snelst bij de uiteindelijke eigenaar komt.
Deel 2 — AI als tegenstander (1 uur)
Een protest vond plaats, de foto die rondgaat is gemaakt door AI. Dat materiaal is het gevaarlijkst — niet de overduidelijke deepfake met zes vingers. Hoe detecteer je met behulp van AI wat gemaakt is met AI?
Wat je meeneemt
Een werkmethode, geen tools. Tools veranderen per kwartaal. De manier waarop je een document of een bron benadert verandert voorlopig niet.
Wat je meebrengt
Laptop. Een lopend dossier dat je niet rond krijgt. Bereidheid om iets dat half af is aan de groep voor te leggen.
Geen voorkennis nodig.