De Loep, Longlist, Opsporend

De fraudejacht van DUO

Investico, Publicaties in Trouw, De Groene Amsterdammer, universiteits- en hogeschoolbladen en NOSop3
Belia Heilbron, Anouk Kootstra, Bas Belleman, Salwa van der Gaag, Sümeyye Ersoy en Merijn van Nuland
Longlist Redactie

Het opsporingssysteem dat studiebeurzenverstrekker DUO hanteert rammelt en wijst als gevolg uitzonderlijk veel studenten met een migratieachtergrond aan als fraudeur, blijkt uit gezamenlijk onderzoek van Investico, Trouw, De Groene Amsterdammer, het Hoger Onderwijs Persbureau en NOSop3. De risicoindicatoren waarmee het algoritme is gevoed zijn niet wetenschappelijk onderbouwd en de controleurs die huisbezoeken afleggen om vast te stellen of een student met een uitwonendenbeurs op het opgegeven adres woont, zijn vaak bevooroordeeld. De minister van Onderwijs heeft het opsporingssysteem na publicatie van het onderzoek onmiddellijk stilgelegd en heeft inmiddels zijn excuses aangeboden voor de indirecte discriminatie.

Het onderzoek begon met een analyse van honderd rechtszaken die van fraude beschuldigde studenten voerden tegen DUO. Daaruit werd duidelijk welke bewijslast DUO verzamelt om aannemelijk te maken dat een student niet op het opgegeven adres woont en een te hoge beurs krijgt. Aan de hand van Kamerstukken brachten de journalisten het in 2012 ingevoerde fraudeopsporingssysteem in kaart. Daarbij werd duidelijk dat risico-indicatoren die het algoritme gebruikt om potentiële fraudeurs aan te wijzen door DUO zelf zijn bedacht en nooit zijn geëvalueerd.
Via LinkedIn spoorden de journalisten controleurs op die huisbezoeken en buurtonderzoeken doen om erachter te welke instructies zij krijgen en hoe zij die uitvoeren. Ze benaderden ook advocaten en zagen dossiers in van rechtszaken die zij tegen DUO hebben gevoerd en spraken studenten die te maken kregen met terugvorderingen en boetes.
De bevindingen werden voorgelegd aan rechtspsychologen die verbijsterd waren over werkwijze van de controleurs en de geringe bewijslast waarop een student veroordeeld kan worden.
Tijdens het onderzoek viel op dat er veel studenten met een migratieachtergrond naar de rechter stapten. Om te controleren of die indruk juist was, belden de journalisten alle 70 advocaten die zij in rechtbankstukken waren tegengekomen met de vraag hoeveel van deze zaken ze gedaan hebben en hoeveel van hun cliënten een migratieachtergrond hadden. Ze spraken 34 advocaten die samen 376 procedures deden, 97 procent van de studenten had een migratieachtergrond.

Gerelateerde artikelen

Door diverse beleidswijzigingen werd het energielabel in korte tijd een van de belangrijkste eigenschappen van een woning. Een ‘groener’ energielabel kan de prijs van een huis en huurinkomsten met tienduizenden euro’s opschroeven. Daar wordt door energielabelaars en vastgoedpartijen gretig op ingespeeld, blijkt uit onderzoek van het FD. Tienduizenden labels vallen op dubieuze wijze nét in een groenere labelletter.

In plaats van ongedocumenteerde werknemers tegen uitbuiting te beschermen, werkt de Arbeidsinspectie mee aan hun uitzetting. De inspectie werkt daarvoor intensief samen met de Vreemdelingenpolitie. Niet alleen gaan ze samen op controle, ook doet de Arbeidsinspectie – als inspecteurs een ongedocumenteerde werknemer tegenkomen – regelmatig zogenoemde ‘collegiale meldingen’ bij de Vreemdelingenpolitie.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk