Lokale bestuurders en experts waarschuwen voor het eerst in Nieuwsuur voor de gevolgen: adviesbureaus komen te veel op de stoel van de ambtenaar te zitten, er ontbreekt toezicht, en er is risico op commerciële invloeden wat ten koste gaat van publiek geld.
Ook blijkt uit het onderzoek dat opdrachten aan adviesbureaus veelal niet naar eigen inzicht één-op-één onderhands worden gegund. Dit heeft volgens aanbestedingsexperts een marktverstorend effect: er ontstaat een ondoorzichtige en moeilijk te controleren wereld, waar eventuele concurrenten geen kans maken en het risico op belangenverstrengeling ontstaat. Bij gemeenten is meer dan de helft van de opdrachten één-op-één gegund, bij de provincies gaat het om driekwart van de opdrachten.
Uit de opgevraagde data blijkt ook dat overheden adviesbureaus niet alleen voor specialistische kennis inhuren, maar ook voor ambtelijke en communicatiediensten. Het overgrote deel daarvan gaat over ambtelijke ondersteuning, bij zowel gemeenten als provincies. Daarmee creëren adviesbureaus een prikkel voor vervolgopdrachten bij diezelfde overheden.
In het onderzoek stuitte Nieuwsuur ook op het bedrijf Klimaatroute, een dochteronderneming van energiebedrijf Essent. Klimaatroute voert in opdracht en op kosten van overheden energiescans uit bij huishoudens en bedrijven. Uit tientallen contracten die Nieuwsuur opvroeg bij gemeenten en omgevingsdiensten stelt Klimaatroute dat het bewoners doorverwijst naar lokale uitvoerende partijen, bijvoorbeeld voor het plaatsen van zonnepanelen. Maar in de praktijk worden bewoners óók doorverwezen naar een aantal installatiebedrijven dat eigendom is van moederbedrijf Essent.
In totaal deed Nieuwsuur uitvraag bij 111 gemeenten, 12 provincies, 5 omgevingsdiensten. In totaal gingen er 36 WOO-verzoeken de deur uit.
