West-Vlaamse vastgoedschandalen
Laurens Kindt (journalist, De Krant van West Vlaanderen) en Olaf Verhaeghe (datajournalist, De Tijd) openden de middag met hun onderzoek naar de vastgoedschandalen van burgemeesters in West-Vlaanderen. De publicaties brachten drie burgemeesters voor de rechter en werden bekroond met de Belfius Persprijs in de categorie ‘lokale pers’.
Hun aanpak is na te lezen in hun presentatie die hier te downloaden is. Ze vertellen dat het maken van een tijdpad essentieel was, bijvoorbeeld voor het aantonen van handelen met voorkennis. Lastig voor het onderzoek was, dat het kadaster in België alleen voor betrokken partijen toegankelijk is. Vonnissen zijn daarentegen wel openbaar.
Voor een dergelijk onderzoek zijn steun van de (hoofdredactie), tijd en ruimte van groot belang. De steun van freelance-collega’s is niet altijd te verwachten. Zonder steun van een hoofdredactie kan dat voor hen ook lastig zijn. Als journalist maak je jezelf niet bij iedereen geliefd met kritisch onderzoek naar politici die nog altijd populair zijn in hun eigen gemeente.
Vlaamse WOB
WOB-expert Peter Verhaeghe (medewerker Straten-Generaal. bestuurder Liga voor mensenrechten) gaat in op het Bestuursdecreet dat in Vlaanderen de openbaarheid van overheidsdocumenten regelt.
Zijn belangrijkste advies aan journalisten is om rekening te houden met de verschillende manieren waarop overheden de openbaarmaking van documenten kunnen verhinderen en op de uitzonderingen op openbaarmaking. Anticipeer daarop. Maak alternatieve vragen om afwijzingen en uitzonderingsgronden te ondervangen. Toets je vraag vooraf op valkuilen. Een AI programma als ChatGPT, of Claude kan daarbij helpen.
Peter adviseert om niet snel in beroep te gaan tegen afwijzingen, want dat kan jaren duren. Het is beter om eerst de vragen te herformuleren op basis van een analyse van de afwijzing. De Vlaamse beroepsinstantie openbaarheid van bestuur treedt vrijwel niet op tegen overheden die stukken niet openbaren. De beroepsinstantie is wel een formeel vereiste tussenstap, als je in beroep wil gaan bij de Raad van State.
Zijn laatste advies aan journalisten is om de ervaringen met collega’s te delen. Dit kan helpen bij het voorkomen van valkuilen. Steven Vanden Bussche, lid van de VVOJ-werkgroep Regio, oppert dat binnen de VVOJ gekeken kan worden of het mogelijk is om daarvoor een database voor de leden aan te leggen.
Peter’s uiteenzetting is na te lezen in zijn presentatie die hier te downloaden is.
Bureau Brussel: EU eyeopeners voor de regio
EU-beleid is niet alleen een ver-van-mijn-bed-show, maar ook relevant voor regio’s. Lise Witteman (Bureau Brussel Follow the Money) vertelt dat er bijna geen onderwerp is waar de EU geen invloed op heeft. Voor Europese regio’s is het Cohesion Fund van de EU een belangrijke subsidieverstrekker. Op de site kohesio.ec.europe.eu zijn de EU projecten per plaats/wijkniveau terug te vinden.
Lobbyisten hebben een grote invloed op het beleid, vooral lobbyisten van grote, rijke bedrijven. Deze macht kan ingeperkt worden door (onderzoeks-) journalisten die dit in de openbaarheid kunnen brengen.
Lise geeft in haar presentatie een toolbox voor journalistiek onderzoek naar EU-beleid. Als tip voegt ze eraan toe om ook informatie op te vragen over de EU lobby van de eigen gemeente, zo nodig met een Woo-verzoek.
In haar presentatie (die hier te downloaden is) laat ze zien hoe ze zelf haar toolbox heeft toegepast bij een onderzoek naar een Nederlandse lobby in Europa. Het resultaat is een artikel over de lobby van Nederland bij de EU voor vergroeningsfondsen voor Shell en de havenindustrie.
Journalismfund Europe – subsidies in vogelvlucht
Ides Debruyne (directeur Journalismfund Europe) presenteert de subsidies van het Journalismfund voor nieuwsprojecten in België en Nederland
Het Journalismfund Europe ondersteunt journalisten onder meer met financiële middelen voor onderzoek en coaches. Het subsidieert verder netwerkmogelijkheden, het delen van kennis en trainingen. Er zijn onder meer fondsen voor individuele Belgische journalisten; voor grensoverschrijdend journalistiek onderzoek in Europa en voor milieu- en klimaatonderzoek in Europa en gerelateerde landen.
Zijn presentatie is hier te downloaden. Deze bevat links naar de subsidies van het Journalism Fund, voorbeelden van gesteunde projecten en een overzicht met andere fondsen voor journalistiek.
