Controlerend, De Loep, Longlist

Boeren zonder Grenzen

Platform Investico, De Groene Amsterdammer, Trouw, De Gelderlander, Tubantia, De Stentor, Eindhovens Dagblad, Brabants Dagblad, BN DeStem.
Marieke Rotman, Sebastiaan Grosscurt, Felix Voogt, Pim van der Hulst, Niek Opten, Leo van Raaij, Niek Megens
Redactie

Boeren registreren tienduizenden hectaren overheidsgrond als eigen landbouwgrond zonder toestemming van de eigenaar. Door deze ‘bermfraude’ kunnen ze meer Europese landbouwsubsidie aanvragen dan waar ze recht op hebben en kunnen ze jaarlijks tientallen kilo’s meer mest uitrijden. De negen (regionale) redacties die het onderzoek uitvoerden, ontdekten bovendien dat het ministerie van Landbouw al sinds 2018 wist dat de perceelfraude wijdverbreid is, maar daarover tegenover de Europese Commissie. Die is inmiddels een audit gestart naar misbruik van landbouwsubsidies in Nederland.

Trouw publiceerde in 2017 over grootschalig landjepik door boeren in de gemeente Berkelland. Nadat het ministerie van Landbouw een pilot-aanpak aankondigde, verdween de aandacht voor deze vorm van misbruik van Europese landbouwsubsidies. Doel van het nieuwe onderzoek was uitzoeken wat er gedaan wordt aan bermfraude en op welke schaal het voorkomt.
Ecoloog en freelancejournalist Sebastiaan Grosscurt klopte bij Investico aan met een plan om de bermfraude te onderzoeken door gebruik te maken van geografische data. Samen met Investico-journalisten ontwikkelde hij een methode om landeigendom en boerenperceeldregistratie met elkaar te vergelijken. Na gebruik van verschillende satellietbeelden en openbare digitale kaarten te hebben overwogen, bleken kaartlagen met gewaspercelen, grondeigendom en kadasterpercelen het meest bruikbaar. Wel waren data-science-technieken nodig om de kadasterdata te verbeteren.
Omdat ook een uitvraag bij lokale overheden nodig was om te kunnen vaststellen in hoeverre het boerengebruik van overheidspercelen onrechtmatig is, werd samenwerking gezocht met regionale media. Zij hebben steekproefsgewijs aan 36 overheden gevraagd of boeren toestemming hadden om bepaalde percelen te gebruiken. Daarnaast is een Woo-verzoek ingediend bij het ministerie van Landbouw om te achterhalen wat er is gedaan om de bermfraude aan te pakken.
Een kwart van de onderzochte percelen bleek zonder toestemming te worden gebruikt.  Boeren, pachters en buren werden om een reactie gevraagd en daaruit werd duidelijk dat het niet altijd om regelrechte fraude of lakse overheden gaat, maar ook om onwerkbare registratiesystemen. Dankzij het Woo-verzoek kwam boven tafel dat de Europese Commissie het ministerie van Landbouw op het matje heeft geroepen en dat het ministerie vervolgens gelogen heeft over de omvang van de bermfraude.

Gerelateerde artikelen

Heineken beloofde kort na de Russische invasie van Oekraïne weg te gaan uit Rusland. De verhalen van FTM onthullen dat de bierbrouwer niet alleen stug door bleef brouwen, maar dat het bedrijf in Rusland sinds het begin van de oorlog 61 nieuwe producten heeft gelanceerd, de productie opschroefde en extra personeel aannam. Heineken dook in het gat dat merken die wel waren vertrokken, zoals Guinness en Coca Cola, achterlieten.

Uit dit onderzoek van Zembla blijkt dat de toelating van bestrijdingsmiddelen in de bollenteelt tekortschiet. De toelatingsautoriteit Ctgb heeft namelijk de risico’s van bestrijdingsmiddelen heeft verzwegen. In 2015 ontdekt het instituut tijdens een steekproef normoverschrijdingen bij een zevental middelen. Deze risico’s, met name voor kinderen, werden destijds niet met de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu gedeeld. De Tweede Kamer kreeg over de steekproef te horen dat ‘alle toegelaten middelen veilig bleken te zijn’. Ook probeerde het Ctgb een cruciaal rapport van het RIVM, met daarin de resultaten van het zogeheten Onderzoek Bestrijdingsmiddelen en Omwonenden (OBO), af te zwakken.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk