Uitgelicht

Wet open overheid (Woo) aangenomen door Eerste Kamer

Plenaire_zaal_Eerste_Kamer

De Eerste Kamer heeft dinsdag 5 oktober het initiatiefvoorstel van de Tweede Kamer Wet open overheid (Woo) en de wijzigingen die in een novelle zijn voorgesteld, aangenomen. De Wet open overheid vervangt in de loop van volgend jaar de Wob, de Wet openbaarheid van bestuur.

De Woo heeft als doel overheden en semi-overheden transparanter te maken. Dat zal naar verwachting vooral gebeuren door zogeheten actieve openbaarmaking, dat is het op eigen initiatief publiceren van documenten. Voor de passieve openbaarmaking, waar journalisten vaak een beroep op doen, vormt de Woo geen verbetering ten opzichte van de Wob. De weigeringsgronden blijven immers dezelfde als in de Wob.

Alleen CDA en ChristenUnie tegen

Het wetsvoorstel en de novelle kregen steun van de VVD, Fractie-Nanninga, FVD, Fractie-Otten, GroenLinks, SP, 50PLUS, PvdA, D66, PVV en PvdD. De fracties van CDA en ChristenUnie stemden tegen. De SGP-fractie stemde vóór de novelle, maar tegen het initiatiefvoorstel. De OSF-fractie was afwezig.

De wet wordt per 1 mei 2022 van kracht. Dan zou ook het digitale Platform Open OverheidsInformatie (PLOOI) beschikbaar moeten zijn maar inmiddels is duidelijk dat het tegen die tijd nog onvoldoende ontwikkeld zal zijn en dat nog niet alle overheden aangesloten zullen zijn.

“Weinig openbaarheid”

Wob-deskundige Roger Vleugels reageerde op twitter bitter op de stemming: “Nederland heeft er definitief voor gekozen om internationaal te blijven horen bij de landen met weinig openbaarheid”.

Gerelateerde artikelen

Ruim 1,5 miljoen euro hebben de ministeries de afgelopen drie jaar aan boetes betaald omdat ze ondanks een rechterlijke uitspraak weigerden Wob-documenten openbaar te maken. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit neemt met 1 miljoen euro het leeuwendeel voor haar rekening. Dit blijkt uit een overzicht dat het Ministerie van BZK heeft gepubliceerd als bijlage bij antwoorden op Kamervragen. In totaal hadden de rechters in 164 zaken meer dan twee miljoen euro aan dwangsommen opgelegd.

Naar de rechter

De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) – sinds 1 mei vervangen door de Wet open overheid (Woo) – was bedoeld om burgers inzicht te geven in de manier waarop beleid tot stand komt. Met het indienen van (tegenwoordig) een Woo-verzoek kan een ieder vragen om openbaarmaking van documenten die nog niet zijn vrijgegeven. Als zo’n Woo-verzoek geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd kan de indiener naar de rechter stappen en om een rechterlijke uitspraak vragen. Dat resulteert regelmatig in een opdracht aan het bestuursorgaan om de documenten alsnog te vertrekken, op last van een dwangsom.

Liever een dwangsom

Uit dit overzicht blijkt dat veel ministeries liever de dwangsom betalen dan gehoor geven aan de rechterlijke uitspraak, met LNV dus als koploper. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat met 228.250 euro op de tweede plaats, VWS is derde met 64.200 euro. De hoogste ‘individuele’ boete bedroeg 52.500 euro, betaal door Landbouw in verband met een Wob-verzoek uit februari 2021 over het transport van slachtzeugen en slachtbiggen. LNV had niet aan het verzoek voldaan vanwege  de omvang van het verzoek en de capaciteit.

De betaalde bedragen per ministerie:

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit     1.020.977

Infrastructuur en Waterstaat                         228.250

VWS                                                                      64.200

Financiën                                                             57.700

Justitie en Veiligheid                                         53.300

Sociale Zaken en Werkgelegenheid                45.000

Economische Zaken en Klimaat                      38.700

Binnenlandse Zaken                                          31.000

Buitenlandse Zaken                                                     0

 

De ministeries van Algemene Zaken, Defensie en OCW waren in de jaren 2019, 2020 en 2021 geen dwangsommen verschuldigd.

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk