Uitgelicht

VWS stopt met weglakken van persoonlijke beleidsopvattingen

daria-nepriakhina-Bu5C7TkHFGk-unsplash

Het ministerie van VWS zal bij de beoordeling van Wob-verzoeken niet langer de persoonlijke beleidsopvattingen van ambtenaren weglakken. En komende maanden worden nog eens vijftig extra Wob-juristen aangenomen.

Dat zijn twee van de maatregelen die het departement neemt om de corona-wobverzoeken vlotter af te handelen, zo is in een brief aan de Tweede Kamer bekend gemaakt. Tegelijk gaat VWS ook in hoger beroep tegen een uitspraak in een procedure die door Nieuwsuur is aangespannen.

Twee miljoen documenten

Sinds vorig voorjaar heeft VWS 214 Wobverzoeken ontvangen die te maken hebben met het coronabeleid. Het betreft zo’n twee miljoen documenten die moeten worden beoordeeld. Vanwege de omvang is besloten de Wob-verzoeken niet op de normale manier af te handelen maar documenten gefaseerd te beoordelen en openbaar te maken. Inmiddels is men gevorderd tot maart vorig jaar.

Verschillende media hebben daartegen geprocedeerd. In de zaak van Nieuwsuur heeft de rechtbank geoordeeld dat VWS dat niet correct heeft gehandeld. Het ministerie legt zich daar niet bij neer en gaat in hoger beroep, omdat ze blijft geloven in de juistheid van de aanpak en zich niet in staat acht om gehoor te geven aan de uitspraak van de rechter.

Sneller

Minister Hugo de Jonge schrijft in de Kamerbrief: “Ondertussen zal ik mijn uiterste best doen om de gevraagde documenten zo snel als mogelijk openbaar te maken. De rechterlijke uitspraken zijn voor mij wel aanleiding om de aanpak verder te intensiveren en om de afhandeling van Wob-verzoeken verder te versnellen. Het tempo van openbaarmaking wil ik verhogen.”

De minister kondigt aan dat persoonlijke beleidsopvattingen in de nog te beoordelen documenten niet meer onleesbaar worden gemaakt. “Dit doet recht aan de kabinetsbrede lijn en leidt er naar verwachting toe dat de beoordeling van documenten sneller plaatsvindt”, aldus De Jonge.

Verder zal het digitale beoordelingssysteem sneller worden, wordt het aantal Wob-juristen opgevoerd naar tachtig en wordt alles ondergebracht bij een speciale programmadirectie. Het hele  proces kost circa tien miljoen euro per jaar.

Gerelateerde artikelen

De eerste ervaringen van journalisten met de nieuwe Wet open overheid (kortweg Woo) zijn wisselend, zo bleek  op de VVOJ-conferentie in Leiden tijdens een paneldiscussie over de Woo. Sommige aspecten van de wet worden voorzichtig positief gewaardeerd, maar er werd ook gewaarschuwd voor een nieuwe weigeringsgrond die door ministeries breed wordt ingeroepen.

Ruim 1,5 miljoen euro hebben de ministeries de afgelopen drie jaar aan boetes betaald omdat ze ondanks een rechterlijke uitspraak weigerden Wob-documenten openbaar te maken. Het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit neemt met 1 miljoen euro het leeuwendeel voor haar rekening. Dit blijkt uit een overzicht dat het Ministerie van BZK heeft gepubliceerd als bijlage bij antwoorden op Kamervragen. In totaal hadden de rechters in 164 zaken meer dan twee miljoen euro aan dwangsommen opgelegd.

Naar de rechter

De Wet openbaarheid van bestuur (Wob) – sinds 1 mei vervangen door de Wet open overheid (Woo) – was bedoeld om burgers inzicht te geven in de manier waarop beleid tot stand komt. Met het indienen van (tegenwoordig) een Woo-verzoek kan een ieder vragen om openbaarmaking van documenten die nog niet zijn vrijgegeven. Als zo’n Woo-verzoek geheel of gedeeltelijk wordt geweigerd kan de indiener naar de rechter stappen en om een rechterlijke uitspraak vragen. Dat resulteert regelmatig in een opdracht aan het bestuursorgaan om de documenten alsnog te vertrekken, op last van een dwangsom.

Liever een dwangsom

Uit dit overzicht blijkt dat veel ministeries liever de dwangsom betalen dan gehoor geven aan de rechterlijke uitspraak, met LNV dus als koploper. Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat staat met 228.250 euro op de tweede plaats, VWS is derde met 64.200 euro. De hoogste ‘individuele’ boete bedroeg 52.500 euro, betaal door Landbouw in verband met een Wob-verzoek uit februari 2021 over het transport van slachtzeugen en slachtbiggen. LNV had niet aan het verzoek voldaan vanwege  de omvang van het verzoek en de capaciteit.

De betaalde bedragen per ministerie:

Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit     1.020.977

Infrastructuur en Waterstaat                         228.250

VWS                                                                      64.200

Financiën                                                             57.700

Justitie en Veiligheid                                         53.300

Sociale Zaken en Werkgelegenheid                45.000

Economische Zaken en Klimaat                      38.700

Binnenlandse Zaken                                          31.000

Buitenlandse Zaken                                                     0

 

De ministeries van Algemene Zaken, Defensie en OCW waren in de jaren 2019, 2020 en 2021 geen dwangsommen verschuldigd.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk