Nieuws, vvoj2015

#VVOJ15: Constructieve onderzoeksjournalistiek, werkt dat?

Waar gaat het mis? Dat is de insteek van menig onderzoeksjournalistiek verhaal. Volgens de Deense journaliste Cathrine Gyldensted levert deze benadering een eenzijdig wereldbeeld op. Ze pleit daarom voor een andere aanpak: breng niet alleen problemen in kaart maar besteed ook aandacht aan de oplossing. Daarmee schets je een volwaardiger beeld van de werkelijkheid.

door Tim Niehe

Constructieve journalistiek noemt Gyldensted haar procédé. Ze geeft een voorbeeld uit haar eigen beroepspraktijk. ‘Veel mensen kennen het begrip posttraumatische stress. Het zijn negatieve gevolgen van een heftige gebeurtenis uit het verleden. De wetenschap leerde me echter dat er ook zoiets bestaat als posttraumatische groei, een positieve variant. Daar lees je nooit iets over.’

Toch is constructieve journalistiek iets anders dan positieve journalistiek, zegt Gyldensted. De vorm van journalistiek die zij voorstaat is bijvoorbeeld net zo kritisch als de gebruikelijke variant. ‘Je hebt nog steeds de waakhondfunctie. Maar terwijl de gewone journalistiek zich concentreert op het verleden, kijkt constructieve journalistiek meer naar de toekomst. Als je een misstand constateert, geef dan ook een overzicht van mogelijke oplossingen of toekomstscenario’s, en bespreek de voor- en nadelen. Dan blijf je onafhankelijk en geef je toch een vollediger beeld van de realiteit.’

Frits van Exter, hoofdredacteur van Vrij Nederland, is gecharmeerd van het idee. ‘Wij doen het eigenlijk al. Niet onder de noemer van constructieve journalistiek, maar omdat lezers niet alleen depressief willen worden van onze berichtgeving.’ Ook Eric Smit, voorman van Follow the Money ziet de mogelijkheden. Breken én bouwen is dan ook het motto van zijn multimediale platform voor financiële onderzoeksjournalistiek.

Om te onderzoeken of elk onderwerp zich leent voor constructieve journalistiek, buigt de zaal zich over een alternatieve insteek voor de aanslagen in Parijs. Vergelijk de aanpak van radicalisering in verschillende Europese steden en kijk wat werkt, suggereert de een. Schrijf een verhaal waardoor je begrijpt waarom zo’n jongen Le Bataclan binnenstapt met een kalasjnikov in de hand, aldus een ander. Begrip is immers een eerste stap op weg naar een oplossing.

Traditionele berichtgeving en constructieve journalistiek kunnen gewoon naast elkaar bestaan, benadrukt Gyldensted. Toch is het nog best lastig om collega’s over te halen eens niet vanuit een problem frame te denken. Gyldensteds collega’s bij de Deense omroep keken in ieder geval vreemd op toen ze haar plannen ontvouwde. Ze liet zich echter niet uit het veld slaan. ‘Als je niet van uitdagingen houdt, moet je lekker in het heersende paradigma blijven hangen.’

Foto Nina Slagmolen

 

Gerelateerde artikelen

Driekwart van de Woo-verzoeken (verzoek om openbaarmaking van documenten op grond van de Wet open overheid) die bij de ministeries in behandeling zijn, bevindt zich ver over de wettelijke termijnen. Van de 759 verzoeken die medio juni bij de ministeries lagen, waren er 575 al (veel) langer dan zes weken binnen. Zes weken is de termijn waarbinnen een besluit moet worden genomen over een Woo-verzoek. Tot 1 mei heetten deze aanvragen nog Wob-verzoeken.

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk