Nieuws

GIJC report: Le Canard Enchainé

Le Canard Enchainé drukt geen advertenties af maar is financieel zeer gezond. Daarnaast is het een onderzoeksblad in een land waar grote kranten hebben besloten vrijwel geen onderzoek meer te doen. Hoe doen ze het? Claude Angeli, editor van dit al 100 jaar bestaande weekblad vertelt.
Tekst: Margo Smit, 23 april 2010

Angeli legt uit dat het blad de journalisten tot aandeelhouders heeft gemaakt, en als ze weggaan of overlijden kunnen alleen andere journalisten de aandelen overnemen. Daarmee is het blad compleet onafhankelijk van financiers. Verder draait het weekblad op abonnementen en losse verkoop.
En ze blijven ‘lean and mean’: geen dikke auto’s of dure kantoren, geen grote staf met knappe secretaresses. Maar wel een wekelijks portie van 8 pagina’s satire, cartoons en onderzoeksverhalen van hoog niveau voor 1€20 per stuk.
Vorig jaar draaide Le Canard 8 miljoen euro winst, die helemaal terugvloeiden in het blad. In 2008 waren er 536.000 abonnees, nu iets minder dan 500.000. Angeli wijdt het aan een teruglopende nieuwsgierigheid in Frankrijk.
‘Mensen kijken TV en kopen minder een krant of blad.’ En dus onderzoekt Le Canard – naast de echte schandalen van de Franse politiek – toch ook de roddels van het Elysee en de huwelijksperikelen van de Sarkozi’s.
‘Want dat willen lezers ook weten, en dan verkopen we weer wat meer.’ Maar het gebeurt wel op die typische Canard-manier.
De inhoud maakt Le Canard lang niet altijd geliefd. Angeli vertelt over de microfoons die de geheime dienst in 1973 al probeerde te plaatsten in de kantoren van Le Canard om erachter te komen van wie het eendje zijn verhalen kreeg.
‘Maar via diezelfde bronnen hoorden we dat de microfoons geplaatst zouden worden. We dienden een klacht in, en we hebben gewonnen.’ Het kostte een minister zijn baan. En het geeft aan dat het blad tot op de burelen van de hoogste overheden gelezen en gevreesd wordt.
‘We schijven over de machtigen der aarde, en die proberen soms wraak te nemen.’
Le Canard staat bekend in Frankrijk om zijn goed geschreven verhalen. Angeli haalt een boek aan over ‘storytelling’, wat hij als de kern van het succes ziet.
‘Wees beknopt, maar raak de emoties. Zie het alsof je elke dag een ansichtkaart aan je publiek stuurt. Als je die twee dingen kunt, kan je voor ons een verhaal schrijven.’
Maar hoe ‘ruik’ je een verhaal dat niet alleen goede onderzoeksjournalistiek is maar ook goed voor de business? Angeli kan het niet goed verklaren, hij gooit het vooral op ervaring.
‘We nemen niet snel heel jonge journalisten aan, ze hebben vaak al op andere redacties gewerkt. Zo namen we in één keer vier man van Libération aan, bijvoorbeeld. We hoeven ze dus niet echt te trainen, alleen aan te moedigen. En er is geen tegenstelling tussen goede journalistiek en goed zakendoen bij ons.’
Angeli is het oneens met de populaire opvatting onder hoofdredacteuren dat het publiek niet meer over problemen wil lezen.
‘Die hoofdredacteuren willen geen risico meer nemen, en dus werken ze de verslaggevers die wel willen graven tegen. Buitenlandse politiek zou niet meer gelezen worden, maar Le Figaro en Le Monde publiceren het nog steeds en worden nog steeds gelezen. TV en radio in Frankrijk laten het wel helemaal liggen.’
Le Canard Enchainé focust vooral op Frankrijk.
‘We kunnen simpelweg niet alle onderwerpen doen. We doen Afrika als Frankrijk er een rol heeft of er een Franse ‘angle’ is. We houden onze blik met opzet nauw. Maar het is waar dat we niet genoeg over Europa publiceren, of over Zwitserland en Duitsland, onze buren. Mensen klagen erover en terecht. Maar we kunnen helaas niet alles doen.’

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk