Conferentie, Kenniscentrum

Creatieve Journalistiek (deel 1)

Panelsessie: Creatieve Journalistiek (deel 1)
Datum en tijd: vrijdag 27 november, 14:00 uur
Spreker: Markus Geers

Tekst: Anneke Verbraeken

Hoe kies je een verrassende invalshoek voor je (saaie) onderwerp?

Deze vraag stond centraal in de panelsessies creatieve journalistiek 1 + 2 op vrijdagmiddag van Marcus Geers en Bart van Eldert (AD).

Deel 1: De theorie

Hoe vul je het zoveelste Kerstnummer? Hoe breng je nog iets origineels over de kredietcrisis? Volgens de Vlaamse creativiteitstrainer Marcus Geers, volstaat een simpele techniek om op aantrekkelijke nieuwe onderwerpideeën te komen en om saaie, voor de handliggende onderwerpen creatief in te vullen.

Echter, voor je de techniek kunt toepassen, moet je de eigen denkpatronen willen en kunnen doorbreken. Daarbij zitten de hersens in de weg want het brein is gek op patronen.

En dus moesten we tijdens de eerste panelsessie eerst anders leren kijken. Letterlijk een nieuwe kijk op de zaak krijgen, want op deze manier worden andere patronen ontdekt.

Zo liet Geers een groot vierkant zien, dat bij nadere beschouwing ontelbaar meer vierkantjes bevatte dan iedereen op het eerste gezicht had geteld.

Wij begonnen nieuwsgierig te worden naar de techniek, maar kregen eerst de theorie.

Doorbreek je eigen verwachtingspatroon, aannames en veronderstellingen was het motto: je moet er van overtuigd zijn dat er iets anders is, anders ga je er niet naar op zoek.

Dat is allemaal goed en wel, zo vond iemand, maar wanneer je een half uur hebt om een nieuwsbericht te tikken, dan ga je niet eerst even creatief met kurk doen. Maar volgens Geers kostte de nieuwe techniek na wat oefening maar zo’n tien minuten.

Een creatief proces bestaat uit ideeën genereren en keuzes maken, waarbij niet elke keuze direct een beslissing hoeft te zijn.
Volgens Geers levert de zoektocht naar nieuwe ideeën allereerst de traditionele oplossingen op. Daarna volgen de nonsensideeën en pas daarna komen de zinvolle ideeën.

Geers gaf als voorbeeld een literatuurbijlage van De Standaard. De journalist had de cursus van Geers gevolgd en wilde iets anders doen met het thema wiskunde. Hij kwam via internet terecht bij de Wiskundemeisjes, een wiskundedispuut in Leiden. Om niet op de gebaande paden terecht te komen, wilde hij dat de meisjes hem zouden interviewen over een vijftal boeken. Dat werkte niet. Uiteindelijk lazen ze allemaal de vijf boeken en namen de Wiskundemeisjes hem examen af over die boeken. Dat werd een zeer aardig artikel, waarbij de boeken op een heel andere manier werden besproken.

Of Geers voor de pauze alvast alstublieft een tipje van de technische sluier wilde oplichten? Er waren mensen die niet terugkwamen. Maar Geers ging koersvast verder met de theorie:

Creativiteit vereist een creatieve attitude. Die bestaat uit:
? Vertrouwen dat er altijd kansen zijn op iets nieuws
? Niet tevreden zijn met het vinden van één nieuw idee
? Het uitstellen van keuze en uitvoering: parkeer de gevonden ideeën, loop ze later nog een keer door op de haalbaarheid en maak dan een keuze.

Creativiteit vereist moed: je kunt worden neergesabeld door de anderen en je moet een idee durven vasthouden.

Creativiteit is ook een kwestie van training: hoe vaker je de techniek toepast, hoe makkelijker het gaat, hoe meer werkbare, onderscheidende en verrassende ideeën het oplevert.
De techniek kan worde toegepast door zowel redacties als 1-pitters.

Belangrijk is dat uiteindelijk gekozen wordt voor een onderwerp en uitvoering dat past bij het concept of format van het medium waarvoor het bestemd is: force to fit. De lezer/kijker/luisteraar is conservatief en wil wel verrast worden, maar niet al te veel.

Toch niet even een voorproefje van de techniek? Zo smeekte een aantal congresgangers bijna.

Maar nee. Geers weet hoe de perfecte cliffhanger eruitziet en sloot deel 1 af.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk