Kenniscentrum, Nieuws

Bericht uit Baltimore 2: een natie van freelancers?

Onderzoeksjournalist en VVOJ-directeur Margo Smit doet dagelijks verslag van de conferentie van de Investigative Reporters and Editors (IRE) in de Verenigde Staten. Bericht uit Baltimore, deel 2. ““De journalistiek is bezig met creatieve destructie.”

Tekst: Margo Smit

Baltimore, 12 juni – “Wat kunnen de kranten doen om te zorgen dat er nog onderzoeksjournalistiek op televisie blijft?” vraagt de man in de zaal aan de CNN-verslaggever. “Stay alive!” is het antwoord vanaf het podium. De zaal lacht en applaudisseert. Het is tien uur in Baltimore, op dag twee van de IRE-conferentie, en ik voel me nu écht aan de andere kant van de wereld. Op onze helft van de bol hoor je dezer dagen alleen maar de vraag of de publieke omroep niet eens wat noodlijdende kranten kan bijspringen. De Nederlandse minister van media laat het onderzoeken. Dus wie moet nu eigenlijk wie overeind helpen houden?

Het is verfrissend om twee uur later twee gerespecteerde heren op leeftijd te horen betogen dat het niet om het type medium gaat, maar om het type journalistiek. Het zijn Bob Woodward en Leonard Downie Jr, collega’s sinds Watergate bij The Washington Post, samen goed voor driekwart eeuw onderzoeksjournalistieke ervaring.

Vooral Downie Jr. Is uitgesproken: “De journalistiek is bezig met creatieve destructie. Het huidige businessmodel staat op overlijden. En omdat het vijftig jaar lang zo dominant is geweest, weten  we niet meer hoe het verder moet. Maar de gouden jaren waarin nieuws betaald werd door adverteerders, in krant en op TV, zijn over. We moeten op zoek naar nieuwe modellen. Die zullen er komen, al zien we nu nog niet goed hoe. Behalve dat het web belangrijk is. Maar ook dat moet gevuld worden met goed uitgezochte verhalen. Die zullen niet verdwijnen.”

Woodward wijst op de plicht transparant te blijven in onze onderzoeksmethoden. Alleen zo raken lezers en kijkers niet teleurgesteld in ‘de media’ en ons werk. De zaal slikt het als godendrank. Toch blijft het een opmerkelijk statement voor iemand die ook zegt dat hij zijn boeken alleen kan maken op basis van anonieme bronnen.

Downie Jr. geeft aan waar het volgens hem naar toe gaat: “A nation of freelancers!”  Maar dat is niet zonder gevaren. “De mediagiganten brokkelen af, de toekomst is aan de kleine initiatieven. Gefaciliteerd door universiteiten, NGO’s, fondsen en kopers van nieuws. Maar die freelancers zijn wel kwetsbaar: wie betaalt hen voldoende om van te leven? Wie zorgt voor juridische bijstand? En van wie krijgen ze kritische feedback en goede nieuwe ideeën?”

Het lijkt wel een pleidooi voor organisaties als IRE en VVOJ. Dat hadden we nou ook weer niet van de heren verwacht…

Quote van de dag
“Ook het achterlaten van een bericht op een antwoordapparaat is een kunst. Ik heb wel eens gezegd: Ik ben nu vier maanden aan het researchen, en uw naam wordt steeds genoemd. U bent vast benieuwd wat anderen over u zeggen.” (Walt Bogdanich, The New York Times, in een workshop over het regelen van een interview met een onwillige bron.)

Tip van de dag
Wees lief voor je documentalist, als je die nog hebt bij krant of radio en tv. Want als die maar enigszins lijkt op Margot Williams van The New York Times, dan krijg je zelfs van een gevangene op Guantanamo Bay de complete doopceel, inclusief de vijf schrijfwijzen van zijn Arabische naam. Heb je geen documentalist? Dan krijg je hierbij van Williams een prachtige lijst met adressen om op het web de achtergronden van personen en bedrijven te vinden (niet alleen voor de USA!).

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk