Nieuws

Onderzoeksjournalistiek: Luxe of noodzaak?

Een onderzoeksjournalist heeft een diepe wil om te weten, een jachthondinstinct. Hij of zij moet koppig, geduldig en vasthoudend zijn.

VVOJ Conferentie 2002

Workshop: Onderzoeksjournalistiek: Luxe of noodzaak?
Sprekers: Ton F. van Dijk, Frits Bloemendaal en Siem Eikelenboom
Datum: Vrijdag 8 november 2002, 14.00 uur
Verslag: Kristof Lauwers

Een onderzoeksjournalist heeft een diepe wil om te weten, een jachthondinstinct. Hij of zij moet koppig, geduldig en vasthoudend zijn. Nauwkeurig en systematisch werken en een analytisch vermogen hebben. Je drijfveer en je houding als onderzoeksjournalist is veel belangrijker dan de tijd en de infrastructuur die je ter beschikking krijgt.

Dat dient het uitgangspunt te zijn van de ware onderzoeksjournalist, zo werd in deze workshop duidelijk. Maar de werkgevers moeten in het project geloven. Nog te vaak ontbreekt bij de redacties de wil om aan ‘echte’ onderzoeksjournalistiek te doen. Dat onderzoeksjournalistiek nodig en noodzakelijk is, dringt nog te weinig door. Het is de journalist zelf die met een interessant onderwerp de aanzet moet geven en de ruimte moet creëren om aan onderzoeksjournalistiek te doen.

In Nederland en Vlaanderen kennen we een politieke consensuspolitiek. Daarom is het niet altijd eenvoudig om politiek gevoelige onderwerpen te onderzoeken. In de Verenigde Staten en in Groot-Brittannië is het gemakkelijker om aan onderzoeksjournalistiek te doen.

Er is nog te weinig interne samenwerking op redacties. De kennis over bepaalde dossiers blijft bij één bepaalde persoon. Er is nauwelijks continuïteit. Een onderzoek naar een bepaald onderwerp zou vlotter kunnen verlopen als enkele mensen van verschillende deelredacties de kans kregen om samen aan een onderzoeksproject te werken. Zo kan een deskredacteur met veel dossierkennis bijvoorbeeld een perfecte tandem vormen met een journalist ‘op het veld’.

Zijn er voldoende bekwame journalisten om aan onderzoeksjournalistiek te doen? Zijn het de beste journalisten die aan onderzoeksjournalistiek moeten doen? Onderzoeksjournalistiek moet een positieve bijdrage leveren aan de maatschappij. En aan de kwaliteit van het medium. Als onderzoeksjournalist moet je voortdurend opboksen tegen voorlichters en woordvoerders die maar al te graag hun nieuws ‘verkopen’. Een onderzoeksjournalist moet stevig in zijn of haar schoenen staan. Een onderzoeksjournalist heeft macht wanneer hij of zij onthullingen doet. Je pakt daarbij meestal personen, bedrijven en/of instellingen hard aan. Dan moet je er ook voor zorgen dat je onderzoekswerk geloofwaardig is.

Een onderzoeksjournalist moet gezag en maturiteit uitstralen. Er is overtuigingskracht nodig om de geïnterviewde net dat te laten vertellen wat je wil weten. Ervaring is dus belangrijk. Zijn onderzoeksjournalisten dan oudere journalisten die hun sporen al verdiend hebben? Voor onderzoeksjournalistiek is een grondige dossierkennis nodig. Een onderzoeksjournalist moet kunnen graven en spitten, zich vastbijten in een dossier. Het is het onderwerp en het verhaal dat de tijd en de ruimte voor onderzoeksjournalistiek moet legitimeren. Als onderzoeksjournalist ga je dus nooit over één nacht ijs.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk