Conferentie, Kenniscentrum

VVOJ2004: Hoe presenteer je onderzoek in druk?

VVOJ Conferentie 2004
Titel: ‘Het merendeel van de vormgevers leest niet’
Workshop: De laatste stap: Hoe presenteer je onderzoek in druk?
Spreker: Gerard Unger (freelance)
Voorzitter: Michel Simons (Wereldomroep)
Datum en tijd: Zaterdag 20 november, 10.45 – 12.00 uur
Verslaggever: Michel Simons

Vormgevers kunnen het leesbaar maken van ingewikkelde artikelen verbeteren, maar zorg er als journalist ook voor dat je beter weet wat je wilt met indeling, kaders en infografiek. ‘Want het merendeel van vormgevers leest niet, maar geeft vooral vorm.’

Dat was de boodschap van Gerard Unger, die tijdens een werkgroep op zaterdagochtend inging op de vraag de vraag hoe onderzoeksjournalistieke artikelen beter kunnen worden gepresenteerd.

Beter druktechnieken, minder lezers

Unger benaderde het thema breed en begon bij de sombere recente geschiedenis. Steeds betere druktechnieken, mooiere opmaak en kleurgebruik kunnen niet voorkomen dat het aantal lezers van kranten met 3 tot 5 % per jaar afneemt. Er is bovendien weinig aanwas van jonge lezers. Naar de reden hoeft niet lang gezocht, want die ligt in de toename van concurrerende media, zoals televisie, internet en het gebruik van de mobiele telefoon.

Metro en Spits

Daarentegen zijn kranten als de Metro en Spits vooral bij jongeren populair. Wellicht omdat zo’n krant niks kost of omdat er veel korte compacte teksten in staan. En dat is een constatering die de onderzoeksjournalist niet vrolijker maakt, zegt Unger, want bij onderzoeksjournalistiek gaat het nou juist om onderwerpen die zich niet laten indikken tot korte, eenvoudige stukjes.

Er is nog hoop

Is er nog hoop voor de lange, moeilijke artikelen? Volgens Gerard Unger wel, maar dan moet er het een en ander gebeuren. Te vaak gaat een lang artikel naar de vormgever met de mededeling: ‘splits maar op en maak verteerbaar’. ‘Fout’, zegt Unger. Het uiteen nemen moet in eerste instantie door de auteur gedaan worden. Die moet bepalen uit welke delen het verhaal bestaat. Dan heeft de vormgever een basis waarop hij zijn grafische middelen kan loslaten. Het opsplitsen van lange teksten in delen is belangrijk omdat een lezer in een tekst onderduikt, zich erop concentreert en zo nu en dan bovenkomt, om als het ware adem te halen en even om zich heen te kijken. Zaak is dat bovenkomen niet op willekeurige momenten te laten gebeuren, maar het opduiken te regisseren. Dat kan door een lang artikel op te splitsen in meerdere korte artikelen, korte hoofdstukken met kopjes te maken en die te voorzien van de bekende structuur kop, inleiding, tekst.

Lijstjes, biografieën, kaders, infografiek

Op het moment dat de lezer ‘opduikt’, is hij op zoek naar op dat moment relevante informatie die op een andere manier wordt aangeboden. Van belang is na te gaan welke informatie dat is en die te brengen in de vorm van infografiek, tabellen, jaartallen. Informatie die lastig te beschrijven is, kan als beeld aangeboden worden. Informatie over personen is als biografie of schema van relaties los te maken uit de tekst. Citaten kunnen in kaders staan en de kern van de zaak kan los van de tekst nog eens worden weergegeven.

Winnende Ahold-serie kon nog beter

De opmerking van een toehoorder dat kranten deze middelen al heel vaak gebruiken, wordt door Unger niet tegengesproken. Maar hij vindt het nog lang niet goed genoeg. Als voorbeeld neemt hij de NRC-serie over de Ahold-sideletters van Joost Oranje en Jeroen Wester, die nota bene zojuist de VVOJ-prijs hebben ontvangen. Unger wijst op de vele mogelijkheden die er waren om naast de toegepaste chronologische verhaallijn onder andere meer biografische en cijfermatige kaders te plaatsen en de relatie tussen de hoofdrolspelers op grafische wijze weer te geven.

Vraag de vormgever naar het laatst gelezen boek

Dat de journalist beter moet weten hoe het artikel kan worden opgedeeld, ontslaat de vormgever niet van de verplichting daarover mee te denken. Vormgevers moeten meer en beter lezen. Vandaar Unger’s tip om tijdens het sollicitatiegesprek de vormgever te vragen naar het laatst gelezen boek.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk