Conferentie, Kenniscentrum

VVOJ2004: Moslimextremisme

VVOJ Conferentie 2004
Titel: Gebruik de kennis van allochtone collega’s
Workshop: Moslimextremisme
Spreker: Siem Eikelenboom (Nova)
Voorzitter: Margo Smit (KRO Reporter)
Datum en tijd: Vrijdag 19 november, 15.15 – 16.30 uur
Verslaggever: Joost van der Wegen

De kwaliteit van journalistiek onderzoek naar het verschijnsel moslimextremisme kan worden verbeterd door Arabisch te leren, door naar het Midden-Oosten te reizen en door de kennis van allochtone collega’s in te zetten. Dit viel te concluderen uit het rondetafelgesprek over dit onderwerp tijdens de VVOJ-conferentie in Rotterdam, op 19 november 2004.

Hoewel de aanwezigen ook onderzoeksjournalistieke zaken met elkaar bespraken, mondde de rondetafelbijeenkomst met de Nederlandse Nova-researcher Siem Eikelenboom op vrijdagmiddag vooral uit in een stoomcursus ‘islamisme’. Daaraan gekoppeld vond een bescheiden discussie plaats over de werkwijze van politie en justitie ten opzichte van radicale groeperingen in ons land. Gezien de actualiteit van het onderwerp en de zoektocht naar de achtergronden ervan door de media, was dit onvermijdelijk. Na de moord op filmmaker en columnist Theo van Gogh waren de vragen aan de schrijver van het boek ‘Jihad in de polder, de radicale islam in Nederland’ vooral van praktische aard. ‘Er komt een hele serie aardige onderwerpen voor ons langs, als ik je zo hoor praten, Siem’, merkte een deelnemer op.

Dapper

Eikelenboom opende de bijeenkomst door te vertellen hoe hij met het onderwerp ‘moslimextremisme’ in aanraking was gekomen. Het aantreffen van Hamas-propagandamateriaal in de plaatselijke islamitische basisschool bracht hem op het spoor. Na 9/11 had Eikelenboom geconcludeerd: dit onderwerp wordt de komende tijd belangrijk.

De Nova-reporter lichtte toe hoe het actualiteitenprogramma vorig jaar preken in de orthodoxe moskee opnam, via microfoons op het lichaam van bereidwillige moslims (‘Apparatuur van de Spy Shop in Amsterdam was erg handig. We hebben het bij een microfoontje gehouden en geen kleine camera gebruikt, omdat je nogal beweeglijk bent in zo’n moskee’). Na de uitzendingen was Eikelenboom wel zo dapper geweest om op uitnodiging van een moskeebestuur zijn onthullingen te komen toelichten. ‘Tweehonderd woedende moslimmannen, ik dacht dat ik er niet meer levend wegkwam…’

Eikelenboom kreeg van Nova carte blanche voor zijn onderzoek. Overleg met collega’s over het onderzochte materiaal bleek lastig, omdat hij al zo diep in de materie zat. Op bepaalde momenten confronteerde hij zijn hoofdredacteur met zijn bevindingen. Onderzoek deed Eikelenboom via de internationale Kamers van Koophandel (kostbaar maar zeer nuttig abonnement op www.eurodb.be/com), gesprekken met advocaten van verdachten van moslimradicale activiteiten, het deelnemen aan relevante chatgroepen op het internet (‘er zijn er honderden’) en het controleren van zijn feiten bij organisaties zoals de AIVD. Na de uitzendingen in Nova bouwde hij ook meer contacten op met moslimorganisaties.

Flauw

Een radioproducent merkte in de loop van het gesprek op dat het toch triest is dat er een gewelddadig incident moet plaatsvinden, voor we ons gaan interesseren voor een groep mensen die al jarenlang in ons land leeft. Daarop ontspon zich een discussie over de problemen die allochtonen hebben om hun weg naar redacties te vinden. ‘Ze zijn er wel, maar vooral in de redactie van allochtonenprogramma’s.’ Een aanwezige woordvoerder van de journalistieke faculteit van de hogeschool in Utrecht wees op het cultuurverschil. ‘Het klinkt flauw, maar veel journalisten van buitenlandse afkomst knappen af op de directe opmerkingen of grapjes van hun collega’s bij de koffiemachine.’ Eikelenboom wees erop hoe belangrijk de kennis van allochtone collega’s kan zijn in onderwerpen met een etnische achtergrond. ‘Wees niet bang ze erop aan te spreken, ze willen er vaak graag wat over zeggen.’ In de Clubzaal van congrescentrum Engels bleken ook media aanwezig die initiatieven hadden ontplooid voor hun personeel. Het NOS-Journaal stuurde haar medewerkers naar een cursus Arabisch. Ook sponsort ze werknemers die tijdens een sabbatical graag door het Midden-Oosten willen reizen. ‘Nu gaan we allemaal bij het Journaal solliciteren’, grapte discussieleider Margo Smit (VVOJ, KRO Reporter).

Fout

Op de vraag hoe hij zijn informatie bij de AIVD checkte, liet Eikelenboom even een stilte vallen. ‘Daar wil ik eigenlijk niets over kwijt’, reageerde hij geheimzinnig. ‘Je wilt er vast wel iets over zeggen’, reageerde de collega – die blijkbaar een verhaal heet van de naald had klaarliggen, maar nog een geschikte ingang bij de inlichtingendiensten zocht. ‘In de loop der jaren bouw je een netwerk op’, was Eikelenbooms indirecte respons. Tenslotte merkte de schrijver van het pas uitgekomen boek (Jihad in de polder, L.J. Veen, ISBN 9020402935) op dat hij zich geregeld stoort aan incorrecte berichtgeving. ‘Journalisten maken veel fouten en hebben vaak geen idee hoe de zaken in elkaar steken.’ Ook wordt er volgens Eikelenboom ‘fout’ verslaggegeven. Ter illustratie haalde hij een nummer van Nieuwe Revu uit zijn tas. ‘In het coververhaal van dit nummer over moslimterrorisme in ons land staan de persoonlijke gegevens vermeld van een verdachte. Wat als straks blijkt dat hij onschuldig is? Ik vind dat dit zo niet kan.’

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk