Conferentie, Kenniscentrum

VVOJ2003: Het journalistieke boek

VVOJ Conferentie 2003
Titel: Boeken, belabberde beloning voor veel inspirerend werk
Workshop: Het journalistieke boek
Sprekers: Jutta Chorus (freelance) en Aart de Zitter (freelance)
Voorzitter: Yvonne van de Meent (freelance)
Datum en tijd: Vrijdag 7 november 2003, 14.15 uur
Verslaggever: Jan Braakman

Wie een journalistiek boek wil schrijven moet zich twee dingen realiseren: het kost meer tijd dan je denkt; en je verdient er geen droog brood mee.

Jutta Chorus (freelance) volgde voor NRC Handelsblad de opkomst (en ondergang) van Leefbaar Nederland en de LPF. Zij werd aanvankelijk benaderd door een uitgever om een pamflettistisch boek te maken tegen voorman Pim Fortuyn van eerst Leefbaar Nederland en later Lijst Pim Fortuyn.
Op dat idee ging ze niet in. Maar haar werd allengs duidelijk dat het idee van een boek zo gek nog niet was. Samen met Menno de Galan (Nova) ging ze aan de slag. Beiden observerend en rapporterend, maar uiteindelijk schreef Jutta Chorus het manuscript.
Chorus maakte zich daarvoor vrij . Ze maakte de afspraak met NRC Handelsblad dat haar medewerkerscontract werd voortgezet, gedurende de periode waarin ze het boek schreef.
Een aantal (potentiële) bronnen bleef ze benaderen, ook al leken ze aanvankelijk niet bereid mee te werken. Door goed te observeren en te analyseren, maakte ze een inschatting van de bereidheid van bepaalde bronnen om op zeker moment toch te praten. Mensen die een (belangrijke) rol hadden gespeeld bij de oprichting van de LPF, maar vervolgens min of meer buiten de deur werden gezet, wilden daarover graag vertellen. Anderen wilden na verloop van tijd maar al te graag duidelijk maken hoeveel ze (in geld) hadden bijgedragen aan de partij.
Een belangrijke bron – Kai van der Linde – was aanvankelijk onwillig, maar bleek uiteindelijk bereid heel veel documenten en dagboekaantekeningen beschikbaar te stellen – die het verhaal dat ze al had, goed inkleurden.
Aart de Zitter (freelance) schreef (onder meer) een boek over te snel groeiende en vervolgens imploderende bedrijven. Hij begon met een vooropgezet plan. Las zich eerst grondig in met het doel zich onder andere de basiskennis van de economische achtergronden eigen te maken. Vervolgens voerde hij enkele tientallen gesprekken met deskundigen over de gehele wereld.
Hij werkte de interviews uit nadat de essentie ervan was komen bovendrijven (na een dag of twee). Vervolgens verwerkte hij zijn informatie in een vooropgezet hoofdstukkenplan, dat mede was bepaald door de omvang van het boek (240 pagina’s).

Journalistieke fondsen. Beide auteurs hebben gebruik gemaakt van journalistieke fondsen om hun werk te bekostigen. Voordeel daarvan is, zegt Aart de Zitter, dat je tijd koopt die je de gelegenheid biedt onderzoek te doen.
Zowel de Nederlandse als de Vlaamse journalistieke fondsen kennen een deel dat in de vorm van onkosten en een deel dat in de vorm van honorarium wordt uitgekeerd. Het honorarium is in Nederland belast, in België niet.
De royalties van het boek (vaak 10 procent van de verkoopprijs) komen voor het eerste deel van de oplage terecht bij het journalistieke fonds. Pas als het fonds 75 procent van het honorarium heeft terug gekregen, krijgt de schrijver zelf de royalties.
Het is mogelijk om voor hetzelfde project zowel in België als in Nederland een beroep te doen op het journalistieke fonds.

Gerelateerde artikelen

De Wob verdwijnt per 1 mei en wordt vervangen door de WOO, de Wet Open Overheid. In het eerste VVOJ Café van dit jaar komt Annemarie Drahmann, universitair hoofddocent bestuursrecht aan de Universiteit Leiden, vertellen wat er verandert met de nieuwe wet.

Eindelijk weer samen! Dat gevoel overheerste op de VVOJ Conferentie 2021 in Brussel, die vlak voor het ingaan van zwaardere lockdown-maatregelen kon doorgaan. Vaste conferentiegangers weten dat het gesprekje in de wandelgang, het vlugge contact via de nieuwe conferentieapp en de kans om samenwerkingsplannen te smeden tijdens het diner minstens zo belangrijk zijn als de keynote-sprekers, de VVOJ-essayist en de meer dan 36 losse workshops en debatten.

Bjørn Oostra, hoofdredacteur De Limburger, is de winnaar het van het Vliegwiel, de prijs van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten bedoeld voor de hoofdredacteur of manager die de onderzoeksjournalistiek dit jaar het meest heeft gestimuleerd.

Vorige week heeft de VVOJ het tweede Regiocafé gehouden waarin collega’s uit verschillende delen van het land de verhalen achter hun onderzoeksverhalen vertelden. Een doorslaand succes! Heb je het gemist of wil het herbekijken? Dan kan dat op YouTube.

Vanaf dinsdag 7 september staat de weg naar eeuwige roem voor onderzoeksjournalisten weer open: het is dan mogelijk om jezelf of anderen voor te dragen voor dé prijs voor onderzoeksjournalistiek: De Loep 2021!

Chris de Stoop kreeg afgelopen juni de oeuvreprijs van de VVOJ, maar ‘journalist’ voelt Chris De Stoop zich al jaren niet meer. Dus werkt de Vlaamse boerenzoon niet meer voor het toonaangevende weekblad Knack, maar wijdt hij zich aan het schrijven van boeken die – dat dan weer wel – alom geprezen worden om hun gedegen journalistieke onderzoek.

Op vrijdag 24 juni 2022 zijn op de Avond voor de Onderzoeksjournalistiek in Antwerpen de Oeuvreprijs 2022, de ASN Aanmoedigingsprijs 2021 en de Loep 2021 uitgereikt. Met deze prijzen viert de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ) jaarlijks de beste onderzoeksjournalistiek in Nederland en Vlaanderen.

Sluit je aan bij de vereniging van onderzoeksjournalisten

En vergroot je kennis én netwerk